Khối thạch anh lấp lánh ở Hạnh Thông Tây

Từ bên ngoài nhìn vào, bạn cảm giác như đang tiếp xúc với một khối thạch anh thô ráp, xù xì. Các đường nét đơn giản vừa phải, màu vàng nhạt nhẹ nhàng và chiều cao trung bình, mọi thứ dường như không có gì quá đặc biệt. 

Nhưng khi bước vào bên trong, khối thạch anh đó mở ra một không gian nhỏ tinh tươm, sáng loáng và cực kỳ đẹp mắt. Một kho báu nằm ở góc yên tĩnh của Sài Gòn.

Nhà thờ Hạnh Thông Tây và vẻ đẹp tinh xảo

Trên thực tế, Hạnh Thông Tây không phải là một nhà thờ lớn, thậm chí khá nhỏ. Vì vậy, cảm giác đi vào trong viên đá quý lúc này còn rõ ràng hơn. Một vòm xanh mây trời rực sáng vút lên bên trên, bốn cung tròn chạm trổ phức tạp vây quanh, vô số mảng mosaic màu sắc rực rỡ choáng ngợp… Bên ngoài và bên trong khối thạch anh thật sự rất khác biệt.

Những gì bạn bắt gặp vừa sang trọng, vừa sắc sảo, kiểu như một bảo vật được chế tác thủ công thật chăm chút, tỉ mỉ. Có rất nhiều chi tiết được mạ vàng, nhưng hòa hợp trong tổng thể vừa phải và tạo được cảm giác tôn vinh, chừng mực chứ không phải phô trương.

Ở đây, bạn cảm giác được một không gian thiêng liêng thiền định bao phủ, nhờ nghệ thuật mosaic được rải đều một cách nhất quán. Đó là vẻ đẹp của sự nhẫn nại và chậm rãi, khiến ngay cả hơi thở của chúng ta cũng trở nên nhẹ nhàng hơn.

Bây giờ, hãy quay trở lại câu hỏi ban đầu…

Ai đã xây nhà thờ Hạnh Thông Tây?

Nhà thờ Hạnh Thông Tây do ông Lê Phát An, con trai của Huyện Sỹ Lê Phát Đạt, tài trợ xây dựng từ 1921 - 1924. Công ty đứng phía sau việc thiết kế và thi công là Công ty TNHH Lamorte Establishments (Société Anonyme des Établissements Lamorte) do Victor Lamorte làm chủ. Tại sao ông Lê Phát An lại chọn Lamorte?

Nhà thờ Hạnh Thông Tây có vẻ bề ngoài khá thô mộc, tất cả vẻ đẹp được giấu kín vào bên trong. Giữa vô số các công ty kiến trúc ở Sài Gòn lúc bấy giờ, Lamorte chuyên về nội thất. Họ từng thi công và trang trí khách sạn Majestic, Thảo cầm viên Sài Gòn, Bảo tàng lịch sử, cung điện hoàng gia Campuchia… Bản thân Victor Lamorte là một nhà thiết kế nội thất nổi tiếng ở Pháp. Ông cũng chịu trách nhiệm thiết kế khán phòng và sân khấu của Nhà hát Thành phố ngày nay. Vì vậy, không có gì ngạc nhiên khi gia đình Lê Phát An trao viên ngọc quý này cho Victor và công ty của ông. Đó là một quyết định không có gì phải bàn cãi khi bạn bước vào nhà thờ Hạnh Thông Tây.

Kiến trúc Byzantine duy nhất ở Sài Gòn

Đây là một quyết định táo bạo khác, nhưng phù hợp với hoàn cảnh. Bản thân cấu trúc Byzantine không tìm kiếm chiều cao như Gothic hay Romanesque, trong khi quy hoạch sân bay Tân Sơn Nhất đã có từ 1917.

Ở Byzantine, bạn sẽ tìm thấy những nghệ thuật khá tương đồng với phương Đông như mộc và tranh khảm. Ông Victor Lamorte cũng là người khởi xướng việc thành lập trường Bá nghệ Biên Hòa (tiền thân của Cao đẳng Mỹ thuật trang trí Đồng Nai ngày nay). Chắc chắn những sinh viên tốt nghiệp từ đây đã đóng góp nhiều cho việc trang trí nhà thờ nhỏ này.

Ngoài ra, lăng mộ bên trong cũng có thể là một trong những lý do. Các kiến trúc Byzantine phía Đông La Mã truyền thống thường được xây nên để đánh dấu các địa điểm quan trọng như mộ của các vị thánh, những người tử vì đạo, nơi một vị ẩn sĩ nổi tiếng từng cư ngụ, lăng mộ cho người sáng lập nhà thờ… Ông Lê Phát An đã tài trợ việc xây dựng và xin được chôn cất ở đây. Trên thực tế trên khắp Việt Nam, chỉ gia đình ông Huyện Sỹ là những nhân vật duy nhất có được đặc ân dành cho các vị giám mục này. Trường hợp người bình thường nhưng được chôn cất trong một nhà thờ Gothic như ông bà Huyện Sỹ là rất hy hữu.

Lăng một do kiến trúc sư Coutenay & Điêu khắc gia Paul Ducuing, bộ đôi cũng tạo ra Đài phun nước và tượng Quách Đàm giữa Chợ Lớn, thực hiện.

Ngày nay, nếu đến thăm nhà thờ xinh xắn này, bạn sẽ thấy một khuôn viên yên tĩnh mênh mông trên con đường sầm uất, khối nhà nhỏ thô mộc khiêm tốn lùi vào bên trong. Nhưng phía sau cánh cửa gỗ là vô vàn tinh thể đa sắc của khối thạch anh hàng trăm năm trước. Nhà thờ Hạnh Thông Tây có thể nhỏ bé, nhưng để lại vẻ đẹp kín đáo như một nốt nhạc, một hợp âm trong trẻo, thanh tao.

Tài liệu tham khảo:

• École d’art de Giadinh - Les entreprises coloniales françaises
• Entreprise Victor Lamorte, Saïgon - Les entreprises coloniales françaises
• World History Encyclopedia
• Mekong Review Asian Literature