Chung cư 37 Lý Tự Trọng và vẻ đẹp thực dụng mới mẻ

Rất nhiều người Sài Gòn vẫn còn say mê chung cư cũ. Ở đó, chúng ta có thể bắt gặp nếp sống đã qua, vẻ đẹp lãng mạn, văn hóa của thế hệ trước và trên hết là câu chuyện kể về thời gian, sự thay đổi nằm rải rác khắp nơi.

Nếu bạn là một trong những người đó, hãy thử đến đây…

Chung cư 37 Lý Tự Trọng

Khối nhà này vừa được sơn lại, trông nổi bật giữa khoảng xanh dọc theo con đường. Các đường thẳng mạnh mẽ đặc trưng phong cách modernist đang cố giữ lại sự nhịp của tổng thể trước sự cơi nới khá hỗn loạn theo… phong cách chúng ta ngày nay. Một khu chung cư cũ xinh xắn.

Không còn những cung tròn cong mềm mại của Art Deco, không còn các thức cột, hoa văn cổ điển rải dài sinh động trên mặt tiền… Nhưng vẻ đẹp của sự thẳng thớm này vẫn tạo ra tỉ lệ bắt mắt và nhiều khoảng trồi sụt duyên dáng.

Cho đến khi bạn bước vào bên trong...

Một Sài Gòn thực tế và đổi khác

Tòa nhà này được chia làm ba phần riêng biệt với ba cầu thang dẫn lên phía trên. Nếu so với những kiến trúc của thành phố trước đó, có thể bạn sẽ thất vọng ít nhiều…

Ba cầu thang khá hẹp. Hãy chú ý kỹ tay vịn, chúng được tạo hình rất đơn giản, hiện đại. Nhưng vật liệu và kết cấu làm bạn dễ liên tưởng đến việc nhà đầu tư đang gặp vấn đề tài chính. Mọi thứ không thể nào sơ sài hơn. Dù vậy, các thanh lam cứu vãn không gian bằng thứ ánh sáng ấm áp cùng nhịp ngắn dễ chịu của tổng thể…

Đến tầng trên cùng, mọi thứ lại càng thu hẹp hơn. Thật khó tưởng tượng kiến trúc này được xây nên trước năm 1954. Những tiêu chuẩn Pháp quen thuộc hoàn toàn biến mất, chỉ còn lại sự “vừa đủ” đầy cân nhắc.

Trường hợp dừng lại ở tầng nào đó, hay mở cửa ra vào giờ cao điểm, có thể bạn sẽ có chút khó xử với người hàng xóm xa lạ nếu dọn về sống ở đây.

Cư dân ở đây có chiếu nghỉ quá nhỏ gọn, lại còn vát góc để tăng cường diện tích bên trong. Dường như một Sài Gòn phóng khoáng đã trôi qua vào những năm 1950 này…

Câu chuyện của một chung cư cũ

Có nhiều tài liệu khác nhau khó kiểm chứng về tòa nhà cũ kỹ này. Ví dụ như nó được thiết kế bởi kiến trúc sư Arthur Kruze, Trưởng khoa Kiến trúc trường École Nationale Supérieure des Beaux-Arts de l'Indochine Hà Nội. Dù vậy, ngôn ngữ thiết kế của chung cư này không giống trường phái chiết trung phong cách Đông Dương mà Arthur Kruze từng theo đuổi.

Nhưng ngay từ đầu, dường như nó được xây dựng để trở thành cao ốc cho thuê hỗn hợp. Vì vậy, cách thiết kế chiếu nghỉ, khoảng rộng cầu thang, tay vịn… không quá cầu kỳ mặc dù vẫn chú trọng sự tinh tế. 

Trong báo cáo hành chính của chính phủ Mĩ năm 1956, một phần tòa nhà được thuê làm văn phòng USIS, cơ quan tuyên truyền gây nhiều tranh cãi. Dù sao, thật ngạc nhiên khi tổ chức lớn với gần hai trăm năm mươi con người, phòng đọc sách, thư viện, phòng chiếu phim, dịch vụ xuất bản báo chí, ban văn hóa… lại dồn vào khu hỗn hợp chật hẹp này. USIS sau đó bị giải thể, sáp nhập và tòa nhà lại trở về thành khu dân cư như mục đích ban đầu cho đến ngày nay.

Những điểm sáng bên trong

Giống như nhiều chung cư cũ khác của Sài Gòn, trải qua một chặng đường dài, những dấu vết quá khứ chồng chất, chung cư 37 Lý Tự Trọng cũ đi nhưng cấu trúc cơ bản của nó còn nguyên. Bạn có thể đi theo ba dãy cầu thang mộc mạc và khám phá từng phần riêng biệt, cảm nhận sự thay đổi của thời gian qua thứ ánh sáng ấm chiếu qua những thanh lam brise-soleil nổi tiếng.

Ở đây, nhiều hàng quán vẫn mở cửa từ sáng đến tối khuya, vài nhà hàng Việt nổi tiếng, một chỗ ngồi rộng rãi trên ban công nhìn ra hàng me xanh quen thuộc của thành phố… Đó có thể là cách dễ dàng nhất để bạn nhìn thấy những gì đã thay đổi, những gì được giữ nguyên.

Dù sao, bản thân tòa nhà này đã là một thay đổi, khi Sài Gòn nhìn nhận lại không gian theo cách thức mới mẻ, giản dị hơn. Giống như ngày nay, chúng ta cũng không còn khoảng sân mênh mông, hiên nhà hay khu vườn truyền thống nữa. Thành phố này luôn biến đổi, nhưng ở mỗi giai đoạn đã để lại một dấu ấn, góc nhìn, một câu chuyện nhỏ…

Tài liệu tham khảo:

• Hearts and minds: cultural nation-building in South Vietnam, 1954-1963 (Matthew B. Masur, B.A., M.A. - The Ohio State University 2004)
• Biên bản cuộc họp nhân viên, Cơ quan Thông tin Hoa Kỳ, Sài Gòn, ngày 2 tháng 5 năm 1962 (Office of the historian)