Mảng cổ điển mượt mà của Sài Gòn và một số phận truân chuyên

Sắc vàng rực rỡ nằm biệt lập trên triền dốc xanh thoai thoải, tòa nhà này có lẽ đã rất hiện đại vào thời điểm nó được xây nên. Bạn sẽ không tìm thấy bất kỳ yếu tố cổ điển nào theo kiểu Pháp thường thấy, dù tổng thể vẫn mang dáng dấp chuẩn mực mà chúng ta khó mà tìm thấy ngày nay.

Bây giờ hãy đi ngược thời gian về phía con đường Điện Biên Phủ quen thuộc…

Biệt thự 244 Điện Biên Phủ 

Con đường này thời Pháp thuộc mang tên Legrand-de-la-Liraye. Vào năm 1923, một bản quy hoạch được phê duyệt và khu vực khi đó vẫn còn hoang vu bỗng chốc trở thành khu… nhà giàu. Những biệt thự dọc theo hai bên được yêu cầu phải là nhà kiên cố kiểu châu Âu, biệt lập và có ít nhất ba mặt tiền.

Khoảng mười năm sau đó, rất nhiều ngôi nhà sang trọng đúng chuẩn mực kiểu Pháp đã mọc lên dọc theo đoạn ngắn này và tồn tại cho đến ngày nay. Một trong số đó là khối nhà thanh nhã này.

Người chủ và Công ty Điện nước Đông Dương (CEE)

Chủ nhà tên Alfred Filuzeau, người đến Sài Gòn vào những năm 1926 với chức vụ Tổng giám đốc Compagnie des Eaux et Électricité d’Indochine (CEE). Đây là Công ty Điện nước đầu tiên được thành lập của thành phố với trụ sở là khu phức hợp nằm ở số 72 đường Hai Bà Trưng ngày nay.

Mặc dù có công lớn trong việc chuyển hướng sông Bé để bổ sung thêm nguồn nước cho Sài Gòn, nhưng ông Alfred bị làng báo chí Pháp tấn công, châm chích dữ dội vì sử dụng thép Đức cho các công trình mở rộng nhà máy sau đó. 

Alfred Filuzeau từng giữ nhiều chức vụ quan trọng ở Đông Dương cho đến khi trở về Pháp vào cuối Chiến tranh thế giới thứ hai và qua đời năm 1962, ở tuổi 84.

Vẻ đẹp và số phận nhiều đổi thay của tòa nhà 244 Điện Biên Phủ

Không có hoa văn trang trí, không khung cửa vòm hay các thức cột La Mã… ngôi nhà chỉ sử dụng những đường thẳng vuông vức, hiện đại trên bộ khung cổ điển. Nhưng bạn có thể thấy tổng thể này nhã nhặn đến dường nào dù ngày nay đã khoác lên bộ áo vàng mới mẻ.

Khung cửa chính là một phá cách kỳ lạ hiếm thấy, điểm nổi bật trên bậc tam cấp rộng rãi và bề thế. Tuy nhiên, các đường thẳng này vẫn biết cách giữ lại dáng dấp của chuẩn mực kiến trúc thuộc địa kiểu Âu khắt khe.

Dù sao, những ô cửa sổ rải theo các bức tường với tỉ lệ thanh mảnh đã đem đến vẻ mềm mại vượt kỳ vọng. Chúng chẳng những biết cách gọi về cơn gió nhiệt đới mà còn phủ lên tòa nhà sự mảnh mai dịu dàng cần thiết.

Nhìn chung, kiểu duyên dáng của tiểu thư vàng óng này giống như một thiếu nữ tân thời trong cách miêu tả của các nhà văn Việt Nam cận đại. Và tiểu thư nào cũng có quãng đời truân chuyên của mình.

Sau khi Alfred Filuzeau trở về Pháp, tòa nhà được ghi nhận trải qua khá nhiều đời chủ.

Có lúc, nó từng là trụ ở của Công ty Thủy Điện Đông Dương năm 1961…

…Rồi trở thành Bộ kế hoạch và phát triển quốc gia 1970.

Sau đó lại là Tổng Ủy ban Kế hoạch Quốc gia Việt Nam Cộng hòa năm 1974.

Xen kẽ đó còn có nhiều quãng đổi chủ ngắn ngủi. Ngày nay, cô tiểu thư trở về với Sở Khoa học và Công nghệ. Mong rằng cô ấy sẽ tìm thấy sự ổn định “yên bề gia thất” cần thiết của mình sau chừng ấy năm lênh đênh.

Điều thú vị nhất ở 244 Điện Biên Phủ không nằm ở những chi tiết cầu kỳ, mà ở vẻ đẹp mượt mà, kín đáo của một thời Sài Gòn từng rất chuộng sự chỉn chu. Một công trình gần như không cần phô trương vẫn có thể thanh lịch và khác biệt giữa phố xá ngày càng biến đổi.

Hơn một thế kỷ đi qua, những người từng sống, làm việc hay đặt dấu ấn của mình tại đây đều đã rời đi. Chỉ có tòa nhà vẫn ở lại, chứng kiến những lần thay tên, đổi chủ và những giai đoạn khác nhau của thành phố. Đó cũng là cách nhiều dấu ấn cũ kỹ đã tồn tại: không phải lúc nào cũng nguyên vẹn, không phải lúc nào cũng được nhớ đến, nhưng chỉ cần đứng vững, chúng vẫn đủ sức kể lại một phần lịch sử của Sài Gòn.

Tài liệu tham khảo:

• Outils d’urbanisme et investissements immobiliers priv´es : fabrication de l’espace central de Hˆo Chi Minh-ville Cam Duong Ly Nguyen
• Alfred Filuzeau - MyHeritage
• Niên giám Đông Dương (1933)
• Tutki henkilöitä nimeltä Alfred Filuzeau
• Compagnie des Eaux Et D’électricité de L’indochine (Ceei) - Les entreprises coloniales Française
• L'Écho Annamite - Callica