Vẻ đẹp cổ điển và hiện đại của những Citadelle

Ở ngoài rìa trung tâm, những này nền trời xanh ngát, các thanh chocolate khổng lồ trông thật nổi bật. Xù xì nhưng thanh lịch, chúng vươn cao chắc chắn sau tàn lá xanh. Hẳn bạn đã từng lướt ngang qua khối ngọt ngào đặc biệt này…

Chung cư Citadelle và dấu vết nửa Anh nửa Pháp

Có ba tòa nhà y như nhau được xây trên đường Phạm Khắc (trước kia là hẻm 12 Nguyễn Thị Minh Khai). Chúng nhiều khả năng cùng một dự án, được xây theo một bản vẽ mẫu chứ không phải từng tòa riêng lẻ. Hãy lướt qua ba khung cửa chính…

Trên cánh cửa cuối, bạn bắt gặp hàng chữ được đúc chìm vào khối đá rửa nay chỉ còn bóng mờ. Trong khi "Citadelle" là một từ tiếng Pháp, "Building" tiếng Anh lại khá lạ khi đi chung. Người Pháp thường dùng "Cité", "Résidence" hay "Immeuble".

Không có tài liệu ghi rõ ba khối nhà được xây dựng khi nào. Nhưng cái tên “Citadelle” là một địa danh có nguồn gốc từ rất lâu trước đó: khu vực sân Hoa Lư nằm trong phạm vi thành Phụng, Gia Định cũ. Thời Pháp, người ta gọi khu vực này là Citadelle (Hào Thành). 

Trong “Sài Gòn năm xưa” của Vương Hồng Sển xuất bản năm 1960, ông đã miêu tả: “…gare “la Citadelle” là ga Hào thành, nay tên “hào thành” đã nhường lại cho sân cỏ đá banh và dãy nhà nhiều từng mới cất”. Sân đá banh Vương Hồng Sển nhắc đến là sân Hoa Lư ngày nay, còn dãy nhà cao tầng mới cất có thể là những khối chung cư Citadelle này. Ba tòa nhà modernist giữ lại chút thanh lịch của Art Deco ra đời trong khoảng những năm 1954 - 1960 đã được đặt cái tên theo cách gọi của người Mĩ ghép với địa danh từ thời Pháp. Và chúng ta có “Building Citadelle”

Citadelle - khối chocolate được chăm chút kỹ lưỡng

Cũng là modernist, cũng là đá rửa, nhưng các ô chia đều nhau sậm màu như thanh kẹo hấp dẫn. Nhất là tháp cầu thang và mảng bông gió chạy suốt chiều cao, những chi tiết mang hơi hướng Art Deco muộn với chức năng một cách mềm mại: vừa thông gió, lấy sáng, vừa là điểm nhấn trang trí. Hiếm thấy chi tiết “công năng” được chăm chút tỉ mỉ đến vậy.

Vẻ đẹp của những thanh chocolate khá nhất quán: mặt đứng phẳng, ô lưới đá rửa như bàn cờ, ô cửa viền trắng nhô ra, mái đón và lô gia mỏng manh, mềm mại. Mọi thứ đều tiết chế, không cầu kỳ, nhưng tỷ lệ các khối chồng đẩy nhau tạo nên nhịp điệu cực kỳ sống động.

Bên trong, vẫn cùng sự chăm chút kỹ lưỡng đó xuất hiện ở tất cả những nơi mọi người chạm tay vào. Cầu thang uống lượn mềm mại không dùng cột, hoa văn cổ điển châu Âu cùng vẻ cũ kỹ đến từ tuổi đời và lớp bụi thời gian.

Nhìn xuống dưới, bạn thấy những bậc thang đá mài vàng mòn đều ở mép, giữ lại dấu chân nhiều thế hệ. Dù ở mặt ngoài, khối nhà cố gắng tiết chế hết mức, còn bên trong lại dành sự tinh tế cho những lối đi chung. 

Có lẽ vì vậy, ngày nay xung quanh ba khối nhà bạn dễ dàng tìm thấy những cộng đồng nhỏ xung quanh. Đó là các quán ăn gia đình dễ thương, chỗ ngồi cà phê dưới bóng cây mát rượi… Cạnh đó, một tòa nhà mảnh mai như được xếp bằng giấy điệu đà, chứ không phải khối đặc như phong cách modernist thường thấy. Khi đó, bạn hãy thử tìm dòng chữ nửa Anh nửa Pháp “Building Cetadelle” mờ nhạt.

Có những vẻ đẹp của Sài Gòn không nằm trên những đại lộ đông đúc, cũng chẳng cần một vị trí nổi bật để được chú ý. Chúng nép mình trong những con hẻm nhỏ, giữa các quán ăn gia đình và những khoảng xanh bình dị. Như ba khối nhà Citadelle này, vẻ ngoài xù xì nhưng thanh lịch, bên trong lại giữ những chi tiết tinh tế đã đi qua nhiều thế hệ. Bởi vì vẻ đẹp của thành phố bạn sống thường không chỉ nằm ở những nơi người ta tìm đến, mà còn ở những nơi chúng ta đi ngang mỗi ngày.