Minh Tân giáo và hai ngôi nhà

Đây có thể là một bí mật bến Vân Đồn đã âm thầm cất giữ bao lâu nay, rất ít người hay biết. Để nắm bắt câu chuyện dài này cách trọn vẹn nhất, chúng ta hãy bắt đầu với…

Năm tôn giáo họ Minh

Bạn đã biết đến Minh Lý Đạo, Tam Tông Miếu bí ẩn với vẻ đẹp của kiến trúc miền Nam hiền hòa. Ngoài tôn giáo này ra còn có bốn người anh em thuần Việt khác: Minh Sư, Minh Đường, Minh Thiện, Minh Tân. Tất cả đều dựa trên “Tam giáo quy nguyên”, có mối liên hệ mật thiết với nhau, đồng thời góp phần ít nhiều vào việc hình thành nên nền tảng đạo Cao Đài sau này.

Trong năm nhánh, Minh Tân ra đời muộn và bất ngờ nhất, đối với miền Nam cũng như ngay cả người sáng lập.

Ngã rẽ tâm linh của vị doanh nhân và biệt thự 236 Bến Vân Đồn

Ông Lê Minh Khá sinh năm 1868, xã trưởng Vĩnh Hội, đồng thời là một thương gia rất thành công trong vùng. Ngành nghề kinh doanh của ông trải rộng từ buôn bán gạo, phân bón hóa học, nước mắm… cùng nhiều đồn điền cao su ở khu vực Củ Chi. Riêng ở lĩnh vực nước mắm quen thuộc, công ty gia đình họ Lê thậm chí còn đối đầu với hãng Liên Thành nổi tiếng ngày nay. Có thể nói, ông Khá là người có trong tay những thứ ai cũng mơ ước.

Biến cố xảy ra khi bước qua tuổi ngũ tuần, ông Khá mắc một chứng bệnh nan y. Các cách thức tiên tiến nhất của y học hiện đại đều được thử, không ít bác sĩ giỏi được mời đến, thế nhưng bệnh tình không thuyên giảm Trong lúc hy vọng gần cạn kiệt, bạn bè khuyên ông đến một chi nhánh của chùa Minh Thiện xin thuốc. Bằng cách thần kỳ nào đó, căn bệnh bị đẩy lùi.

Trải nghiệm này thuyết phục ông Khá thay đổi cách nhìn về cuộc sống, số phận. Cũng tại ngôi chùa kia, vũ trụ còn gửi đến những tín hiệu khác, một trong số đó dẫn lối vị thương nhân bước vào con đường tu hành.

Ban đầu, việc tu hành mới mẻ chỉ diễn ra với chính ông Khá, gia đình và những người làm việc cho ông. Đến năm 1923, cơ ngơi nơi cả nhà sinh sống được xây mới để việc thờ tự được chỉn chu hơn.

Dần dần, người dân quanh vùng Vĩnh Hội biết đến tôn giáo mới và xin gia nhập. Ông Khá mua lô đất kế bên, số 221 Bến Vân Đồn ngày nay, xây dựng một cơ sở rộng rãi hơn, đặt tên là Tam Giáo Điện Minh Tân. Nhánh thứ năm ra đời từ đó.

Tam Giáo Điện Minh Tân 221 Bến Vân Đồn

Về cơ bản, cách thờ tự ở Minh Tân Điện không khác bốn người anh em của mình, đều hướng về các vị thần của Tam giáo. Điểm khác biệt nằm ở vài chi tiết nhỏ: nhánh thứ năm thờ thêm con mắt, biểu tượng “Thiên Nhãn” của đạo Cao Đài. Ngoài ra, Minh Tân cũng có phương thức cầu cơ riêng, gọi là Huyền bút.

Huyền bút diễn ra khi những người tham gia buộc cây bút vào sợi chỉ, treo lơ lửng trên mặt gỗ ghi sẵn bảng chữ cái tiếng Việt. Trong lúc cử hành nghi thức, sợi dây căng cứng lại, tự hướng ngòi bút tới từng ký tự, ghép thành thông điệp mà không có sự tác động của con người.

Ra đời muộn hơn, hoạt động kín đáo, quy mô nhỏ hơn các nhánh còn lại, gần như chỉ bà con quanh vùng Vĩnh Hội biết đến. Nhưng Minh Tân giáo vẫn từng một thời là chỗ dựa tinh thần vững chắc của nhiều gia đình quanh đây… Cho đến khi thời gian khép lại câu chuyện này.

Minh Tân giáo ngày nay

Ông Lê Minh Khá qua đời năm 1946. Con cháu thay nhau gìn giữ Minh Tân Điện. Những năm sau đó, nơi này mở cửa cho nhiều nhóm tu khác cùng sinh hoạt, có lúc trở thành trụ sở của các tổ chức khác nhau trong đạo Cao Đài. Sau năm 1975, mọi hoạt động dừng hẳn. Minh Tân Điện trở lại ngày đầu của mình, không gian thờ tự kín đáo của gia đình Sài Gòn cũ, giữ mãi dấu ấn về những điều kỳ lạ đã xảy ra đối với một cộng đồng nhỏ trong thành phố.

Hiện tại, hậu duệ của ông Khá vẫn trông coi nơi này. Có lẽ để duy trì ngôi điện, gia đình đã cho một bên thu mua phế liệu thuê lại khoảng sân cùng phần mặt tiền. Những ngổn ngang ấy cùng hàng cây xanh cao vô tình che khuất cả một dòng đạo cũ của đất Vĩnh Hội.

May mắn thay công trình còn gần như nguyên vẹn. Từ một doanh nhân thành đạt, người dựng nên ngôi điện sau cùng tìm sự bình yên trong các triết lý Á Đông cổ xưa. Kiến trúc nơi đây vì thế cũng phần nào phản ánh hành trình: dáng dấp truyền thống điểm xuyết bằng những ô cửa vòm, hàng cột, gờ chỉ đậm chất phương Tây. Một vẻ đẹp độc đáo lặng lẽ giấu mình suốt tháng năm qua.

Bên cạnh đó một thú vị nhỏ, bạn sẽ thấy các họa tiết trên tường, trên cánh cổng điện thờ... cũng xuất hiện ở căn biệt thự 236, như một “chữ ký” nhỏ người chủ để lại cho cả hai nơi.

Hoạ tiết trang trí ở Minh Tân điện 221 bến Vân Đồn

Họa tiết trên gờ tường ở biệt thự 236 bến Vân Đồn

Nếu muốn vào bên trong Minh Tân Điện tìm hiểu, bạn nên ghé vào ngày rằm. Hoặc bạn cũng có thể tham quan căn biệt thự cũ của gia đình ông Khá ở số 236 chỉ cách đó vài bước chân, nay đã trở thành Trung tâm Văn hóa Quận 4, thường xuyên mở cửa.

Sau cùng, đây ít nhiều có thể xem như một câu chuyện kỳ lạ với chúng ta. Một người đàn ông thành đạt, sau biến cố đã chọn hướng đi tâm linh riêng. Những gì ông để lại đến nay vẫn còn đó, như một mảnh ghép nhỏ qúy giá trong chiều dài lịch sử của Vĩnh Hội, nơi ông từng gắn bó trong suốt tháng năm thăng trầm của cuộc đời mình.

Tài liệu tham khảo:

• Ngũ Chi Đại Đạo - Huệ Nhẫn
• Les Oracles du Cao Đài - Jérémy Jammes