Đại gia miền Nam xây nhà ở Hà Nội và cái kết buồn

Ngày nay, nếu có dịp ghé Hà Nội, bạn có thể lang thang ở ngõ 186 Ngọc Hà để ghé thăm... thân của một con rồng uốn lượn quây lấy khu đất hơn bốn hecta. Đầu và đuôi rồng đã bị người dân xung quanh… đập bỏ. Đó là ngôi nhà của một gia đình đến từ miền Nam. Nhưng hãy bắt đầu từ công ty Pháp bị cả nước ghét bỏ lúc bấy giờ...

Cơ quan Điện báo Vô tuyến Đông Dương và Thái Bình Dương (ARIP)

Năm 1924, một công ty ra đời với cái tên “Cơ quan Điện báo Vô tuyến Đông Dương và Thái Bình Dương” (Agence radiotélégraphique de l'indochine et du Pacifique), viết tắt là ARIP. Công ty này hoạt động giống như Thông tấn xã của Pháp. Nó có nhiệm vụ thu nhận các tin tức từ châu Âu, vùng Viễn Đông qua điện tín, bao gồm tin chính trị cho đến giá cả lúa gạo, nguyên vật liệu… Sau đó tổng hợp lại và chuyển cho các tờ báo ở Việt Nam. Các tờ báo này bị buộc phải mua tin từ ARIP và đóng tiền hàng tháng. Nhìn chung, không ai muốn chuyện này, ARIP liên tục bị than phiền trong nhiều năm sau đó, từ tin tức chậm trễ, thiếu chính xác, không đầy đủ, rõ ràng… 

Văn phòng chính của ARIP nằm ở số 89, đại lộ Francis Garnier, nay là đường Đinh Tiên Hoàng, Hà Nội. Để cải tổ công ty trì trệ này, vào tháng 4 năm 1928, một Giám đốc điều hành mới được bổ nhiệm, Nam tước Pierre Didelot, đến từ Sài Gòn.

Chỉ khoảng bốn tháng sau đó, ông Didelot lại quay trở về miền Nam để dự đám cưới của chính mình tại nhà thờ Huyện Sỹ.

Agnès Nguyễn Hữu Hào và sự giàu có của gia đình nhà gái

Cô dâu chính là Agnès Nguyễn Hữu Hào, con gái ông Nguyễn Hữu Hào và là chị của Nam Phương Hoàng Hậu. Cô Agnès lúc này đang sở hữu một ngân hàng và của hồi môn gần ba trăm hecta đồn điền cao su ở Bà Rịa. Vào thời điểm đó, dường như người Pháp cũng không thể so nổi sự giàu có với các đại gia miền Nam. 

Đây là cuộc hôn nhân hạnh phúc, cặp đôi này có với nhau bốn con gái và một con trai út. Tất cả những đứa bé sau này đều theo học ở Tu Viện Chim, Đà Lạt. Nhưng hãy chiêm ngưỡng một tổ ấm hoành tráng của họ…

Dinh thự Didelot

Ngày nay là khu nhà ở ngõ 186 Ngọc Hà. Trên thực tế, ông Didelot không ở Hà Nội thường xuyên, có lúc người đàn ông này làm việc trong văn phòng ARIP Sài Gòn (136 Nam Kỳ Khởi Nghĩa), hoặc trở về Pháp để bà Agnès sinh con đầu lòng. Dinh thự Didelot là tài sản Hà Nội của họ. Mặc dù vậy, thật khó để biết ai mới là người quyết định xây dựng nó, bởi vì Agnès sau khi lấy chồng cũng được gọi là bà Didelot. Trong khi trước khi dinh thự này ra đời, ông Giám đốc lưu trú ở biệt thự hiện nay là số 72 đường Phan Đình Phùng.

Công trình đồ sộ Didelot là một kiến trúc đậm chất Á Đông do kiến trúc sư Arthur Krunze (Giám đốc giáo dục tại Trường Kiến trúc Đông Dương và Trường Mỹ thuật Đà Lạt) thiết kế. Ông Krunze từng là cố vấn cho Bộ Công trình công cộng của chính phủ tại Huế, vì vậy bạn có thấy toà nhà Didelot phảng phất nét cung đình triều Nguyễn, ít nhất là các mái cong, ngói âm dương và con rồng uốn khúc bao quanh này.

Mặc dù mang khung sườn của Pháp, nhưng toàn bộ tòa nhà toát lên sự sang trọng Phương Đông, điệu đà và tinh tế. Không dùng đấu củng trang trí như các công trình Indochine cổ điển khác, vì vậy toàn bộ hệ mái lượn thanh thoát hơn. Phần hoa văn bên dưới bù lại cho các đầu củng, giúp cấu trúc trở nên nhẹ nhàng, sinh động.

Biệt thự Didelot là một kiến trúc hoàn mỹ, hòa nhập trong không gian Hà Nội nhưng cũng rất khác biệt với phần còn lại. Tất cả trình diễn một chút truyền thống miền Nam, vẻ cung đình Huế xen lẫn dãy mái nhà thẳng trải dài kiểu Bắc. Chỉ tiếc vẻ đẹp hiếm có này dường như không được đánh giá cao so với giá trị thật sự của nó.

Ảnh: Khánh Trần | VnExpress.net

Những kết thúc...

Công ty ARIP đóng cửa vào năm 1942, được thay thế bởi một tổ chức khác.

Sau năm 1945, vợ chồng bà Agnès Nguyễn Hữu Hào trở lại Sài Gòn. Dinh thự Didelot được bán lại cho Cựu hoàng Bảo Đại nhưng ông chỉ sống ở đó trong những khoảng thời gian rất ngắn và ngắt quãng.

Ngày nay, tòa nhà bị chia nhỏ thành các căn hộ khác nhau dù vẫn giữ lại được một số cấu trúc chính. Nhiều gia đình quanh đây tận dụng lớp rào bao quanh của dinh thự trước kia, tạo nên một cảnh tượng kỳ lạ khi con rồng cũ xuyên qua những bức tường mới vòng quanh phố Ngọc Hà.

Nam tước Pierre Didelot mất tại Paris năm 1986, thọ 88 tuổi.

Bà Agnès Nguyễn Hữu Hào cũng qua đời ở Paris năm 1998, khi bà 95 tuổi.

Trong suốt những năm tháng xa nhà đó, họ hẳn đã dành rất nhiều thời gian để nói về ngôi nhà xinh đẹp ở Hà Nội. Đó là một kỉ niệm rất khó để lãng quên...

Tài liệu tham khảo:

• Agence radiotélégraphique de l'indochine et du Pacifique (A.R.I.P.) - Les entreprises coloniales Française
• Kruze, Arthur
• Gia phả Geneanet
• Thế giới di sản