Ngôi nhà cổ và cuộc phiêu lưu của người Ý ở Sài Gòn

Vào nhiều thế kỷ trước và cho đến nay, thành phố này vẫn là nơi lập nghiệp của những con người phiêu lưu, tìm kiếm cơ hội mới. Bạn có thể đã nghe về người Hoa, người Khmer, người Nhật, Ấn, Indonesia… Dù vậy, nước Ý có vẻ lạ lẫm hơn. Nhưng người đàn ông trôi dạt từ Địa Trung Hải xa xôi này vẫn kịp để lại dấu ấn và một câu chuyện buồn… cười kỳ lạ. Hãy bắt đầu bằng...

Biệt thự cổ số 20 đường Trần Cao Vân

Ngày nay, đi ngang con đường này, bạn vẫn có thể thấy những đường cong đặc trưng kiểu Art Deco thấp thoáng sau hàng cây. Mọi thứ nhuốm màu cũ kỹ nhưng sáng sủa. Căn biệt thự này từng là nhà ở, xưởng sơn, studio của một họa sĩ người Ý nổi tiếng của thành phố đầu thế kỷ 20.

Rất tiếc khi hiện nay, khu nhà này có nhiều phần bỏ hoang và trở nên lộn xộn với vô số dây điện chằng chịt nên chúng ta không còn nhiều không gian để chứng kiến vẻ đẹp thanh nhã của nó nữa. Dù vậy, bạn vẫn có thể nhìn thấy vài góc xinh xắn, khung cửa nguyên vẹn đúng gu thẩm mỹ sắc sảo của chủ nhân.

Biệt thự được khánh thành vào năm 1928 bởi Mario Rabbione, một cái tên không thể nào Ý hơn. Mario sinh ra ở Ý vào 1901, nhưng bằng cách nào đó, trong mẩu quảng cáo trên báo Sài Gòn năm 1926 đã thấy tên tuổi của chàng trai trẻ này, khi mới hai mươi lăm tuổi. Nhưng mãi đến năm 1933, người Pháp mới quyết định cấp quốc tịch cho người đàn ông phiêu lưu này. 

Cuộc đời hai anh em “Super” Mario

Mặc dù được biết đến như một họa sỹ, nhưng sự nghiệp của Mario Rabbione lại là sơn nhà cửa, nội thất, xe hơi… Dù vậy, chàng trai khởi nghiệp giàu lên nhanh chóng để rồi mở thêm phòng trưng bày, mua thêm bất động sản, đất đai… Sau đó, anh còn kéo nhiều thành viên trong gia đình sang Việt Nam lập nghiệp, tạo nên đế chế Ý nho nhỏ ở Sài Gòn. Trong đó có cánh tay phải, người điều hành, anh trai của Mario, ông Eugène Rabbione.

Tuy nhiên, câu chuyện của “Super” Mario không đặc biệt chỉ ở việc kinh doanh. 

Sinh ra ở miền Nam nước Ý, những thành viên nhà Rabbione có những tính cách rất đặc trưng của khu vực này, đó là sự thoải mái tự do nằm ngoài mọi khuôn khổ. Sự sáng tạo và… bê bối tồn tại cùng lúc trong huyết quản người phía Nam, giống như các quyển tiểu thuyết nổi tiếng Bố già, Đất tiền đất bạc… thường mô tả.

Cả cuộc đời hai anh em này gắn liền với các kiểu tai nạn khác nhau, do những chàng trai trẻ tự gây ra cho chính mình, người khác, và cũng ngẫu nhiên nữa.

Một trong những vụ nổi tiếng trên mặt báo là khi anh va chạm xe hơi với một thầy giáo người Việt, mặc dù thầy giáo xin lỗi và nhẹ nhàng bỏ đi, nhưng “Super Mario” đuổi theo, gây sự bằng… chiếc kìm. Các học sinh của thầy giáo sau đó tụ tập lại, dồn ép Mario phải chạy vào đồn cảnh sát. Cả hai nhân vật chính đều gặp chấn thương và vào bệnh viện sau đó. Nhưng có thể hiểu cách cư xử của người phía Nam nước Ý là như thế: sòng phẳng, bộc phát, lầy lội.

Năm 1932, Mario Rabbione mất lái, tự lật úp xe mình trong một vụ khác. Nhưng tai nạn nặng nề nhất diễn ra khi người đàn ông này tham gia một khóa học lái máy bay và… rơi ở độ cao hai mươi mét, đầy chấn thương.

Đó là chưa kể các vụ tai nạn tàu thủy, cháy nhà xưởng khác...

Cánh tay phải Eugène Rabbione và cái kết kỳ lạ

Anh trai của Mario, người nắm hầu hết những việc kinh doanh mở rộng của gia đình sau này (bao gồm bất động sản, nông nghiệp, nhà hàng, viễn thông...) lại là trường hợp khác. Ông chỉ gây ra hai tai nạn duy nhất và nó thật sự đáng kể.

Lần đầu vào năm 1935, Eugène cán qua một người khác nhưng may mắn chỉ bị khép vào tội ngộ sát. Tuy nhiên 5 năm sau, khi thức dậy đi vệ sinh vào đêm khuya, ông này vấp phải chiếc bình gốm để bên giường, loại bình thường dành cho các cơn say có thể trào ra bất chợt. Mảnh vỡ cắt đứt động mạch của Eugène và ông qua đời ngay sau đó ở tuổi bốn mươi tám.

Những tài liệu ghi lại về gia tộc Ý cũng kết thúc ở đây, không còn ghi chép nào tiếp theo nữa.

Ngày nay, khu đất 20 Trần Cao Vân vẫn còn lại tòa nhà uốn lượn mượt mà xưa cũ. Vô số dây điện, bảng hiệu, bàn ghế cũ, quán ăn... vây kín xung quanh, phủ lấp hành trình của hai anh em "Super Mario". Những gì họ để lại kéo dài qua nhiều con đường khác trong thành phố mà chúng ta sẽ gặp lại trong các bài viết sau. Nhưng nếu bước vào đây cho các dự định ẩm thực của mình, bạn có thể sẽ nhớ về câu chuyện này, những người Ý đầu tiên mang theo tính cách đầy chất "Bố già", đóng góp phần nào đó vào di sản vô danh của Sài Gòn, trong nhiều câu chuyện buồn cười về số phận họ gặp phải trên con đường lập nghiệp ở đất nước nhỏ bé xa xôi.

Bài viết có tham khảo tài liệu:

• Mario Angelo Vincenzo Rabbione, entrepreneur de peinture à Saïgon - Les entreprises coloniales françaises
• Aéro-Club de Saïgon, puis Aéro-Club de Cochinchine - Les entreprises coloniales françaises
• Bonifacio Marie Joseph Penotti, entrepreneur au Cambodge, en Annam et en Cochinchine, planteur d'hévéas à Thudaumot - Les entreprises coloniales françaises