Chú Hỏa: con người thật và vụ án “đầu lâu vàng”

Chú Hỏa mà Sài Gòn hay nhắc đến thực chất là người con trai lớn nhất ở Việt Nam của dòng họ Hui Bon Hoa, ông Huỳnh Trọng Huấn. Những kiến trúc bạn thường thấy như khu biệt thự Lý Thái Tổ, khách sạn Majestic, Bảo tàng Mỹ thuật, khu Hào Sỹ Phường… phần lớn được phát triển trong thời kỳ nhân vật này điều hành công ty bất động sản Hui Bon Hoa. Đó là nền tảng quan trọng của một phần lịch sử “chú Hỏa” sau này.

Dù chúng ta có rất nhiều tài liệu nói về gia sản chú Hỏa, nhưng về “cá tính” của chú thì không. Một người như thế nào mới có thể xây những công trình tuyệt đẹp kia?

Chú Hỏa và chuyện học vấn

Huỳnh Trọng Huấn sinh năm 1877 ở Phúc Kiến. Năm 21 tuổi, ông thi đậu kỳ thi hoàng gia cuối triều đại nhà Thanh, đạt “Xiucai” (秀才). Điều này có nghĩa ông được gia nhập tầng lớp quan lại học giả. Những người đạt danh hiệu này thường nắm giữ chức quan bậc trung trong xã hội Trung Quốc lúc bấy giờ. 

Bây giờ bạn đã hiểu vì sao di sản kiến trúc gia tộc Hui Bon Hoa để lại đều có giá trị thẩm mỹ cao. Huỳnh Trọng Huấn là một học giả uyên bác và tài năng. Thực tế, ông không làm quan mà sang Việt Nam để bắt tay vào việc kinh doanh của gia đình, gia nhập quốc tịch Pháp sau đó.

Khu Hào Sỹ Phường, một kiến trúc bình dân tuyệt đẹp của "chú Hỏa"

Có thể nói, công ty Bất động sản Hui Bon Hoa là công ty toàn cầu đầu tiên ở Việt Nam. Huỳnh Trọng Huấn muốn vươn đế chế của mình khỏi một đất nước nhỏ bé. Sau khi trở thành người Pháp, năm 36 tuổi, ông liền quay lại Trung Quốc với ý định phát triển thị trường ngay trên quê hương Phúc Kiến. Lúc này, tài năng và quốc tịch của Huỳnh Trọng Huấn lại là nguồn cơn của những rắc rối sau đó.

Chú Hỏa, tài và tật

Thật ngạc nhiên, “chú Hỏa” của Sài Gòn không chỉ là người giàu nhất Việt Nam lúc bấy giờ, ông còn được xếp vào hàng ngũ ba người giàu nhất Trung Quốc thời Cộng Hòa.

Có một chút rắc rối cho Huỳnh Trọng Huấn khi cả ba người giàu nhất đó đều mang họ Huỳnh, đều là Hoa Kiều thành công quay trở về Phúc Kiến (hai người còn lại đến từ Indonesia và Philippines). Vì vậy, người Trung Quốc không khỏi so sánh. Trong nhiều tài liệu về “chú Hỏa” Việt Nam, người Trung Quốc không mấy thiện cảm với ông. Việc mang quốc tịch Pháp là một điểm trừ lớn khi ngay trên quê hương mình, ông không bị ảnh hưởng bởi luật pháp sở tại. Nhưng rắc rối thật sự đến từ câu chuyện khác.

Huỳnh Trọng Huấn là một tài năng văn chương. Ông có sở thích… lưu lại bút tích của mình. Rất nhiều câu đối ngày nay vẫn còn lưu trên vách đá, hàng cột, đền đài… biến Huỳnh Trọng Huấn thành nhân vật để lại nhiều chữ nghĩa nhất vùng. Điều này làm người dân bản địa gai mắt, chưa kể một số câu chữ được cho là ngạo mạn, kiêu căng được khắc trên địa danh nổi tiếng của Phúc Kiến. Những cáo buộc, công kích về việc “chú Hỏa” chiếm đất công xuất hiện khắp nơi. Làn sóng phản đối gay gắt đến nỗi người Pháp cũng không thể bảo vệ Huỳnh Trọng Huấn, một số dự án bất động sản của ông buộc phải từ bỏ khi còn dang dở.

Bút tích của "chú Hỏa" ở Tuyền Châu, Phúc Kiến / Hình ảnh: www.zhihu.com

Lúc này, sự việc thật sự nghiêm trọng khác xảy ra…

“Chú Hỏa” và cái đầu vàng

Danh tiếng của Huỳnh Trọng Huấn đã thu hút sự chú ý. Cuối năm 1926, nghĩa trang gia tộc họ Huỳnh ở Phúc Kiến bị đào lên. Một nhóm người đã lấy mất đầu của mẹ Huỳnh Trọng Huấn, vợ ông Hui Bon Hoa đầu tiên đến Sài Gòn.

Yêu cầu khủng khiếp được đưa ra, “chú Hỏa” phải tạo ra chiếc đầu khác cùng kích thước, bằng vàng để đổi lấy đầu thật. 

Thực tế, Huỳnh Trọng Huấn đã bỏ tiền ra chuộc, nhưng nha sĩ xác định đó là đầu giả. Nhiều chiếc đầu khác sau đó cũng được mang đến để mặc cả. Mặc dù gia tộc họ Huỳnh chi ra nhiều tiền, nhưng cái đầu thật không bao giờ được tìm thấy. Lo sợ những vụ việc tương tự có thể xảy ra với các ngôi mộ khác, “chú Hỏa” từ bỏ nỗ lực chuộc đầu, rời vùng đất này.

Kết thúc ở Trung Quốc

Sau khi tạo được những thành công nhất định, Huỳnh Trọng Huấn không hợp tác với người Nhật và bị bắt một thời gian. Khi được thả, ông bỏ lại tất cả và quay về Việt Nam. 

Ngày nay, vẫn còn rất nhiều biệt thự tuyệt đẹp “chú Hỏa” để lại ở Hạ Môn, Tuyền Châu, Phúc Kiến. Chúng cũng trở thành di tích như những gì đang xảy ra ở Sài Gòn. Tuy nhiên, cách người Trung Quốc nghĩ về ông vẫn còn nhiều tranh cãi. 

Những ngôi nhà trên đường Lê Công Kiều, một kiến trúc "bình dân" khác của "chú Hỏa"

Tóm lại, “chú Hỏa” chắc chắn là một thương nhân nhạy bén, giàu có và tài giỏi. Nhưng ông cũng có các khía cạnh bình thường như bao con người khác, cũng bộc lộ những cá tính đặc biệt mà nhiều người không thể chấp nhận.

Quê hương thứ nhất của ông là Trung Quốc, nơi ông không thuộc về. Quê hương thứ hai của ông là Sài Gòn, nơi con cháu ông cũng không thuộc về. Sau cùng, dòng họ này chủ yếu định cư châu Âu, đất nước không phải của người da vàng, mắt đen. Nếu so với những di sản mà Huỳnh Trọng Huấn để lại cả ở Sài Gòn và Phúc Kiến, cách kết thúc đó có phần kỳ lạ, khó hiểu.

Tài liệu tham khảo:

• 知乎
• 美篇
• 金門日報
• 闽南网