Dòng họ cổ ở Pháp và nhà nguyện cổ ở Sài Gòn

Vừa bước chân qua khỏi cổng, một cảnh tượng siêu thực hiện ra chậm rãi. Khoảng không gian rộng lớn trầm mặc xung quanh ngưng tụ vào ngôi đền trắng ở vùng đất trũng xuống xa xa. Ngay cả thời gian cũng dừng lại trong màu ngói cũ và các ngọn tháp trắng muốt vươn lên tĩnh tại. Có lẽ bạn chưa bao giờ lạc vào khung cảnh nào kỳ lạ đến thế.

Đây là Nhà nguyện của Đại chủng viện Thánh Giuse, trung tâm tâm linh của những người Công giáo miền Nam, nằm trên khu đất rộng lớn cùng với nhiều tòa nhà hùng vĩ khác. Những công trình đồ sộ đầu tiên ở đây đều được xây nên bởi cái tên duy nhất, bằng tiền của riêng ông, một đại gia đến từ miền Bắc nước Pháp…

Cha Wibaux và gia tộc Wibaux phương Bắc

Giới quý tộc Pháp đều bắt nguồn từ những dòng họ lâu đời, Wibaux là một trong số đó. Gia tộc giàu có này góp phần đặt nền tảng cho thành phố công nghiệp cũ ở miền Bắc, họ có những cải tiến đáng kể trong kỹ thuật kéo sợi và sở hữu nhiều nhà máy dệt khổng lồ vào thế kỷ 18. Người nhà Winbaux thường nổi tiếng và có máu phiêu lưu, thậm chí một trong số đó là những người tiên phong khai phá nước Mĩ, được dựng tượng, đặt tên cho một thị trấn (Wibaux City), mua lại ngân hàng Quốc gia và in tiền cho Kho bạc Hoa Kỳ.

Cha Théodore Louis Wibaux cũng vậy. Đứng thứ tư trong một gia đình có tám người con, ông từ bỏ trường luật, tham gia công cuộc truyền giáo ở Đông Dương chứ không theo đuổi việc kinh doanh, sản xuất như những người anh em của mình. Người đàn ông này sau đó dùng hết tài sản thừa kế để thiết lập Đại chủng viện Thánh Giuse mà chúng ta thấy ngày nay. Trong quá trình đó, ông cũng phải quay lại Pháp để… xin thêm tiền gia đình.

Dòng chữ Latinh trên mộ cha Wibaux: THÉODORE LOUIS WIBAUX - Linh mục người Pháp, Hội Thừa Sai Paris. Đại Diện Tông Tòa Nam Đàng Trong (Cochinchine Occidentale). Người Cha sáng lập và là Hiệu trưởng đầu tiên của Chủng viện này. Qua đời trong vòng tay Chúa ngày 7 tháng 10 năm 1977.

Cha Théodore Louis Wibaux sống cuộc đời không quá dài, ông từ trần năm 1877, thọ 57 tuổi, được chôn cất trong một ngôi mộ tuyệt đẹp phía sau nhà nguyện do chính ông xây dựng. Người sáng lập, vị hiệu trưởng đầu tiên ở lại với ngôi nhà vĩ đại của mình.

Vẻ đẹp của Nhà nguyện Đại chủng viện thánh Giuse

Nhà nguyện được xây trong bốn năm, hoàn thành vào năm 1871. Đây là một kiến trúc rất lạ, khi vẫn sử dụng hệ trụ đỡ bay của gothic, các hoa văn và cổng gothic đặc trưng nhưng lại không tìm kiếm chiều cao. Toàn bộ khối nhà bám sát mặt đất mênh mông, tạo nên cấu trúc êm đềm trầm tĩnh.

Với mái có độ dốc khá lớn, chiếm phân nửa chiều cao, phần ngói đỏ bạc màu tỏa hơi ấm nhẹ nhàng của hơn thế kỷ rưỡi đã qua. Bạn sẽ hiếm thấy kiến trúc Pháp nào có phần mái lớn đến thế, nhưng rõ ràng khoảng dày này đã mang lại điều gì đó đầy hoài niệm bình an.  

Mặc dù phía sau, vẫn thấp thoáng những cao ốc hiện đại của thành phố. Nhưng toàn bộ không gian xung quanh nhà nguyện dường như được ngăn cách, được dành riêng khoảng lặng vô hình để đánh dấu sự linh thiêng ngày càng dày thêm qua năm tháng. Kiến trúc đơn giản này bằng cách nào đó tỏa ra hào quang mờ ảo khiến những bước chân ngang qua phải dừng lại, và thời gian vì thế cũng ngừng trôi.

Mảnh đất thiêng

Trong nhà nguyện khá đơn sơ, giống như những gì bạn thấy bên ngoài. Nhưng ở một diện tích khá nhỏ, rất nhiều giám mục, linh mục quan trọng của miền Nam yên nghỉ ở đây. Có người đã chìm trong giấc ngủ gần 350 năm như Giám mục Lambert de La Motte - nhân vật sáng lập Dòng Mến thánh giá ở Việt Nam, ông có ngôi nhà rất đẹp.

Giám mục Lambert de La Motte

Xung quanh, còn nhiều người khác có thể bạn đã nghe tên, hay những người bạn chưa biết đến, cả Việt và Pháp. Có người đã ở đây từ rất lâu, chỉ vừa nằm nghỉ cách đây vài tháng.

Họ cũng góp phần tạo nên chiều sâu thời gian ở đây, hoặc bầu không khí trầm mặc vây quanh, khó mà biết được.

Ngày nay, nếu muốn du hành về hơn 150 trước, đây là nơi cho bạn cảm giác rõ ràng nhất. Không nhất thiết phải nhìn vào ngày tháng trên các thánh tích còn lại, bạn chỉ cần bước vào bầu không khí xung quanh nhà nguyện cổ này, hoặc giữ một khoảng cách vừa đủ đề ngắm nhìn qua những hàng cây. Mái đỏ bạc màu và ánh sáng trắng dìu dịu sẽ lập tức quay ngược tất cả, đưa thời gian trôi nhẹ nhàng về Sài Gòn cũ kỹ, khi thợ thuyền bắt đầu ngày làm việc bận rộn... Phía xa, một nhà quý tộc Pháp đã từ bỏ tất cả đến vùng đất sơ khai này, đang đứng nhìn trong lặng lẽ trầm ngâm.