Khối hình đồ sộ kỳ lạ và câu chuyện truyền hình ở Sài Gòn

Nằm ở góc công viên Lê Văn Tám, hàng cây rộng lớn không thể che giấu nổi ngoại hình đồ sộ hoành tráng này, đường nét viễn tưởng của nó làm tăng thêm sự tò mò cho những ai vô tình nhìn thấy.

Đây là một trong những kiến trúc mordenist Xô Viết hiếm hoi xuất hiện tại Sài Gòn, dù có thể chúng ta sẽ không quen mắt lắm với dáng vẻ hình học kiểu này. Nhưng một thời nó trở nên khá quan trọng với đời sống tinh thần của thành phố. Hãy bắt đầu bằng...

Truyền hình ở Sài Gòn và những đổi thay chóng vánh

Vào những năm 1970, miền Nam có hai kênh truyền hình chính: một của đài trong nước và một của Mỹ. Các tài liệu khảo sát của Mỹ ghi lại rằng, phần lớn người Sài Gòn sẽ xem tivi tại nhà, trong khi ở các tỉnh nhỏ ngược lại, hầu hết phải xem ké hàng xóm hoặc nơi công cộng. Chương trình được yêu thích nhất là cải lương, phát hàng tuần vào tối thứ Sáu với thời lượng lên tới 3–4 tiếng. Ngoài ra gần phân nửa khán giả còn say mê những bộ phim như Batman, bộ phim truyền hình Mission Impossible… hoặc các chuyên mục tiếng Anh khác dù… không hiểu lời.

Sau 1975 mọi thứ thay đổi. Thời lượng phát sóng bị rút ngắn đáng kể, chỉ còn vài tiếng mỗi tối. Trong điều kiện bao cấp khó khăn, việc sản xuất bị hạn chế, cùng với đó việc chia sẻ nội dung giữa Hà Nội và Sài Gòn lúc này vẫn phải dựa vào việc thu băng và gửi bằng đường hàng không. Nếu máy bay chậm trễ hoặc... không bay được, miền Nam gần như không có gì mới để phát. Tình trạng này kéo dài cho đến khi xuất hiện món quà từ những người Liên Xô cũ.

Đài thông tin vệ tinh mặt đất Hoa Sen 2

Người Nga đã thiết kế một trạm thu phát sóng vô cùng hữu ích và khá điệu đà. Trước đó, vào năm 1980, Hà Nội cũng nhận trạm tương tự, nên công trình ở Sài Gòn được gọi là Hoa Sen 2. Cơ sở này chính thức khánh thành năm 1985, đặt sát công viên Lê Văn Tám nay thuộc khu vực trụ sở của VNPT.

Từ đây, hai đài VTV và HTV có thể trao đổi chương trình hằng ngày gần như tức thời. Bên cạnh đó, nó còn kết nối trực tiếp các kênh truyền hình chính của Liên Xô cũng như các nước trong khối XHCN lúc bấy giờ, khiến lịch truyền hình phong phú hơn hẳn. Dù phần lớn chỉ là tiếp sóng và phát bằng tiếng Nga, mọi người vẫn háo hức chờ đón. Niềm vui đôi khi đến từ những thứ rất nhỏ, kiểu như bản nhạc chờ Alla Figaro huyền thoại vang lên khi đài đang trống sóng.

Không khí truyền hình sôi động được thể hiện rõ nhất qua những trận bóng đá. Nhờ Hoa Sen 2, người thành phố lúc này có thể xem trực tiếp World Cup, Euro thay vì phải chờ băng thu hình phát lại hàng tháng trời sau đó. Xen kẽ là giải đấu của các nước xã hội chủ nghĩa cũng hấp dẫn không kém Ngoại Hạng Anh, La Liga... ngày nay.

Tất nhiên vẫn có tình huống trớ trêu như khi mọi người tụ tập háo hức thức đến nửa đêm chờ trận đấu diễn ra, đến giờ bóng lăn nhà đài cáo lỗi vì... không nhận được sóng từ Liên Xô, cả bình luận viên và bà con đều tiu nghỉu rời đi. Dù vậy, trạm Hoa Sen 2 vẫn thắp được một khoảng sáng sủa cần thiết cho nhu cầu kết nối với thế giới bên ngoài của Sài Gòn trong giai đoạn đó.

Modernist Xô Viết giữa sắc xanh Sài Gòn

Công trình hoa mỹ này bao gồm chảo vệ tinh thu sóng cùng các tòa phụ trợ vận hành xung quanh. Dù vậy bạn có thể thấy khối nhà chính hai tầng mới là tâm điểm.

Dù cùng theo đuổi phong cách hiện đại, nhưng ở đây kết cấu đồ sộ được đẩy ra rất trực diện, ít được làm mềm so với các kiến trúc thanh thoát, duyên dáng khác trong thành phố. Một màu sắc tương phản trên cùng khái niệm modernist.

Những cánh bê tông trắng muốt kéo dài từ trên xuống, nối với phần đế, đối xứng tỏa tròn ra xung quanh, ôm lấy khu nhà bên trong mà không cần họa tiết nào trang trí thêm.

Mặc dù thế giới đánh giá về modernist Xô Viết có phần "khắc khổ" về mặt thẩm mỹ, nhưng ở góc độ nào đó, Đài hoa sen 2 của Sài Gòn vẫn khá mềm mại hòa vào mảng xanh thành phố. Cho phép mọi người có thể tưởng tượng về một đóa sen duyên dáng đang e ấp nở.

Tất nhiên ngày nay, việc giải trí trên sóng truyền hình đã khác đi rất nhiều, Hoa Sen 2 cũng đã hoàn thành xuất sắc phần việc của mình trong một chương lạ lẫm của truyền hình Sài Gòn. Những hình khối từng khó nắm bắt giờ có thể đã bớt mơ hồ. Còn với thành phố này, nó như một kí ức khó quên được giữ gìn cẩn thận giữa hàng cây xanh, nắng, gió và nỗi hoài niệm.

Tài liệu tham khảo:

• Broadcasting in Asia and the Pacific - John A. Lent
• Quan hệ Việt Nam - Liên Xô (1917 - 1991) - TS Nguyễn Thị Hồng Vân