Thành Chartres ở Sài Gòn, linh mục tài hoa và khu vườn xinh đẹp

Những sáng cuối tuần, hãy tản bộ trong khung cảnh quá khứ đầy mộng tưởng này. Cánh cửa số 4Bis Nguyễn Trung Ngạn luôn mở rộng chào đón, cho dù bạn là ai. Ở đây có Sài Gòn cũ, châu Âu cũ và những câu chuyện nhẹ nhàng thi vị.

Hãy bắt đầu bằng...

Câu chuyện về phiên bản nhà thờ Chartres ở Sài Gòn 

Chartres là một thành phố cổ ở Pháp, nơi có nhà thờ di sản văn hóa thế giới được xây dựng từ đầu thế kỷ 13. Nhà thờ này độc nhất vô nhị vì nhiều lý do, trong đó có hai tòa tháp không đối xứng với nhau. Sau này, tòa tháp bên trái được tái hiện lại ở Tu viện Thánh Phaolo thành Chartres Sài Gòn trong một bức ảnh được chụp vào năm 1879.

Nhà thờ Chartres, di sản văn hóa thế giới với hai tòa tháp khác nhau / Ảnh: www.connaissancedesarts.com

Tu viện Thánh Phaolo thành Chartres trong bức ảnh năm 1879 / Ảnh: Émile Gsell

Ngày nay, mặc dù ngọn tháp ở Sài Gòn không còn nữa, nhưng nhà nguyện ở đây vẫn rất giống với kiến trúc từ thành Chartres xa xôi. Hãy cùng so sánh các bức ảnh này:

Nhà thờ Chartres / Ảnh: Joe deSousa

Nhà thờ Chartres / Ảnh: https://richardnilsen.com/

Khó có thể đòi hỏi phiên bản nhỏ bé Sài Gòn hoành tráng như những gì được xây nên ở Pháp, nhưng sự tương đồng của nhà nguyện thánh Phaolo thành Chartres (Saint Paul de Chartres) trong thành phố và phiên bản gốc từ một châu lục khác là một câu chuyện nhỏ dễ chịu đã bị bỏ quên.

Tu viện Thánh Phaolo thành Chartres Sài Gòn và những kiến trúc sư cây nhà lá vườn

Tu viện nữ mang tên Thánh Phaolo thành Chartres hình thành từ những năm 1860 với sứ mệnh ban đầu là nuôi dạy trẻ mồ côi. Công trình cổ với ngọn tháp gothic duy nhất vươn cao được xây dựng từ năm 1864, thiết kế bởi Nguyễn Trường Tộ, người Việt Nam có thể xem là đầu tiên du học ở châu Âu và nhiều thành phố châu Á nổi tiếng khác.

Ngày nay, không còn lại dấu vết nào của những tòa nhà cũ. Toàn bộ khu vực này xây lại lần nữa từ năm 1888 - 1891. Nhà nguyện, các khối nhà tu viện, trại trẻ mồ côi… được tạo nên bởi cái tên quen thuộc - linh mục Charles Boutier - người cũng thiết kế nhà thờ Thủ Đức và nhà thờ Huyện Sỹ. Cha Boutier quê quán gần nhà thờ Chartres, có lẽ những tương đồng với phiên bản Pháp là chủ định của ông đối với nhà nguyện Sài Gòn này. 

Ở một góc độ nào đó, kiến trúc xa xưa này dường như đưa bạn đến với một thành cổ châu Âu cũ kỹ đặc trưng.

Vẻ đẹp xa xưa và khu vườn êm dịu

Bây giờ, sau khi đã biết tất cả về tu viện lâu đời này, hãy dạo một vòng để tận hưởng không khí trong lành của Sài Gòn hàng trăm năm trước. Hàng cây cổ thụ, lối đi, khung cửa, bức tường thô ráp… đều nắm giữ một câu chuyện mà bạn sẽ rất muốn lắng nghe.

Lớp thời gian êm đềm phủ lên tất cả bằng sự mềm mại dịu dàng. Sau đó, bàn tay con người xua đi ít bụi mờ, vén lên bức màn mới mẻ và sức sống sinh động len lỏi khắp mọi nơi. Sự tươi mới đan vào trăm năm cũ kỹ thật khéo léo tài tình.

Cùng với đó là dấu vết quý giá mà bạn có thể chạm đến. “Nhân sinh… cửu thập cổ lai hy”, khu vườn dễ thương này được tạo nên bởi bà sơ già hơn chín mươi tuổi, một người miền Tây vui vẻ dễ gần. Mỗi sáng, bà cày cuốc đến ướt đẫm áo trên… cánh đồng xanh nhỏ, chuyên nghiệp và đầy am hiểu về thiên nhiên như một người nông dân thứ thiệt.

"Sơ nông dân" này sẽ cho bạn hình ảnh lạ lẫm về người tu hành. Bà trẻ hơn cái tuổi của mình, người cũng sẽ rất vui nếu bạn muốn xin một cây con, cây giống để tự trồng trong vườn nhà mình. Nếu điều đó xảy ra, bạn sẽ có buổi sáng cuối tuần thật trong trẻo.

Bây giờ, có thể lặp lại một lần nữa: ở Sài Gòn, mỗi góc một câu chuyện thú vị...

Đây là một trong những nơi thú vị nhất. Hãy thử đến đây vào sáng cuối tuần, hít một hơi thở dài với thiên nhiên cây cỏ, đi dạo qua những bức tường trăm năm vàng vọt, tìm kiếm vẻ đẹp của một thành Chartres xa xôi, bước xuống khu vườn cùng cụ già áo ướt đẫm... Đó có phải là tất cả những gì dễ chịu nhất bạn muốn có trong thành phố thân thương này?

Tài liệu tham khảo:

• Charles Boutier (1845 - 1927) - L'Institut de recherche France-Asie
• 阮長祚 - The Rise of Nationalism in Vietnam, 1900-1941
• Sisters of Saint Paul of Chartres - St. Paul Rome
• Chartres and Mont Saint-Michel - Richard Nilsen