Tiệm cầm đồ đầu tiên ở Sài Gòn

“Cầm đồ”, kiểu dịch vụ bạn nghĩ rằng vô cùng thứ yếu (chỉ xuất hiện mỗi mùa World Cup chẳng hạn), bằng cách nào đó lại mở ra từ những năm tháng khá sớm của Sài Gòn. Hãy làm một phép so sánh:

- Người Pháp chiếm Gia Định năm 1859

- Trường Trưng Vương được xây năm 1861

- Tiệm cầm đồ đầu tiên ra đời năm 1869

- Mãi đến năm 1874, trường Trung học đầu tiên (nay là trường Lê Quý Đôn) mới được thành lập.

Chứng tỏ rằng cách đây hơn thế kỷ rưỡi, mọi người đã có nhu cầu… cầm đồ rất cao.

Tiệm cầm đồ đầu tiên ở Sài Gòn

Đó là tiệm Ogliastro, được đặt theo tên của người chủ. Tiệm này có chi nhánh khắp miền Nam, trải đều khắp Sài Gòn, Chợ Lớn, Biên Hòa, Trà Vinh, Bạc Liêu…

Hoạt động theo mô hình chuỗi độc quyền, hệ thống cầm đồ lúc bấy giờ phải mua giấy phép từ chính quyền Pháp trong thời hạn có thể kéo dài trên 5 năm. Đây là chi phí cố định, sau đó tiệm được… cầm đồ thoải mái trong lãi suất bắt buộc. Con số “cắt cổ” được ghi nhận vào năm 1904 là 2% trong ba mươi ngày (không kèm theo bất kỳ khoản phí nào khác như lưu kho, thẩm định…) Quả là ưu đãi khá ấn tượng cho những người cầm cố. Bởi vì tiền lãi còn thấp hơn cả khi bạn dùng thẻ tín dụng ngày nay. 

Nhìn chung, chuỗi tiệm cầm đồ của ông Ogliastro hoạt động khá ổn. Chỉ vài rắc rối nhỏ xảy ra như chính quyền Pháp sau đó muốn tăng chi phí mua giấy phép, nhưng toàn bộ chuỗi Ogliastro khắp miền Nam đình công và sau cùng chính quyền đành nhượng bộ. Bù lại, Ogliastro bị bắt buộc sử dụng cân theo tiêu chuẩn Pháp với các số lẻ chính xác hơn kiểu cân Trung Quốc trước đó. Thời điểm này, những tài sản được thế chấp thường là vàng bạc, đá quý chứ không phải xe máy hay cà-vẹt, sổ đỏ… như ngày nay.

Gia tộc Hui Bon Hoa quen thuộc 

Ông Ogliastro qua đời vào năm 1911, đến năm 1920, tiệm cầm đồ ghi nhận có thêm cái tên mới: Công ty “Ogliastro, Hui Bon Hoa & Cie”. 

Hai gia đình Ogliastro và Hui Bon Hoa có những người con thân thiết với nhau, họ vận hành tiệm cầm đồ một cách ăn ý. Những người Pháp lo việc tài chính sổ sách, những người Hoa lãnh trách nhiệm giao dịch và quản lý chung. Tiệm cầm đồ lúc này được ghi nhận nằm ở tòa nhà cũ kỹ nhất trong tổng thể ba căn biệt thự còn lại của gia tộc Hui Bon Hoa trên đường Phó Đức Chính ngày nay. 

Người Hoa có cách nghĩ của mình, nhân viên trong tiệm cầm đồ được “chọn mặt gửi vàng” là những người cùng quê Phúc Kiến với các “chú Hỏa”. Để đáp lại sự tin tưởng đó, năm 1929, Sài Gòn ghi nhận vụ trộm lớn lúc bấy giờ: nhân viên Phúc Kiến thâm niên lấy cắp số vàng và trang sức lên đến nửa triệu đô la ngày nay. Đó là vụ mất cắp duy nhất và nặng nề nhất trong lịch sử sáu mươi năm của tiệm, kẻ trộm sau đó vượt biên thành công sang Thái Lan, không ai có tin tức gì về ông ta nữa.

Rút lui

Hai năm sau vụ mất trộm, Sài Gòn đấu thầu lại dịch vụ cầm đồ. Lúc này, gia tộc Hui Bon Hoa - Ogliastro không còn lợi thế độc quyền. Thế giới “cầm đồ” có vẻ nhộn nhịp hơn nên một ngân hàng tên Crédit Mobilier Indochinois nhảy vào cuộc đua và giành quá nửa thị phần. Trụ sở chính trên đường Phó Đức Chính ngày nay chuyển hẳn sang kinh doanh bất động sản, bị xóa tên trên bản đồ… cầm đồ của thành phố.

Đến năm 1938, toàn miền Nam có 28 tiệm cầm đồ, công ty Hui Bon Hoa chỉ sở hữu 12 trong số đó và nằm ở những vị trí xa trung tâm hơn như Bình Đông, Gò Vấp, Hóc Môn…

Dù sao, người khởi nghiệp của dòng họ Hui Bon Hoa đã bắt đầu, thành công với việc “cầm đồ” từ thuở Sài Gòn còn sớm sủa. Nhưng khi các con của ông vươn xa hơn và họ cảm thấy đến đây là quá đủ. Lãi suất 2% cộng với rất nhiều luật lệ, cạnh tranh giá cả… Trong khi bất động sản, xuất khẩu lúa gạo, vận tải biển… mang đến cơ hội rõ nét hơn.

Trong vô số công trình cũ đã mất đi trong thành phố, thật kỳ lạ khi tiệm cầm đồ đầu tiên vẫn còn đó, vững chắc và bền bỉ. Tất nhiên, ngày nay chúng ta vẫn… cầm đồ, nhưng không còn độc quyền như trước kia, lãi suất cũng có lên đôi chút. Và chắc chắn chưa bao giờ có tiệm nào có được vẻ đẹp trang trọng, chỉn chu như thế này. Rõ ràng, “đầu tiên” luôn là duy nhất!

----------------------

Tài liệu tham khảo:

• Ogliastro, Hui Bon Hoa & Cie - Les entreprises coloniales Française
• Công cụ chuyển đổi Inflation Calculator