Ngôi nhà hoang trên đường Hai Bà Trưng và những anh hùng Ấn Độ ở Sài Gòn

Ngày nay, nếu đi ngang qua khu đất trung tâm, hẳn bạn sẽ tự hỏi vì sao mặt tiền đắt giá này lại hoang phế đến vậy. Lớp khung mái cháy xém dang dở, hàng cột corinthian bong tróc sờn mòn… cả khu nhà được rào kín, giấu luôn các bí mật của Sài Gòn vào trong.

Biệt thự 76 Hai Bà Trưng

Trước kia, đây từng là con hẻm ẩm thực khá quen thuộc với giới trẻ. Ngày nay, bạn chỉ còn thấy phần xấu xí đen đúa không được bao bọc phía trên. Những ngày tháng huy hoàng thổ lộ kín đáo qua vẻ bề thế uy nghiêm của căn nhà, một chú sư tử đá buồn bã và hàng cột hoành tráng lặng lẽ suốt nhiều năm…

Bên trong, tình trạng còn tệ hơn. Nhiều phần bị đập dang dở, các bức tường xuống cấp và mọi thứ như thể không còn cứu vãn được nữa. Di sản này thuộc về một gia đình nước ngoài danh tiếng. Giống như người Hoa có Hui Bon Hoa, người Ấn có Prouchandy.

Nhưng trước tiên, hãy nói về người đàn ông thậm chí còn lừng lẫy hơn… 

Subhas Chandra Bose và cái chết bí ẩn

Subhas Chandra Bose (1897-1945) là một anh hùng cách mạng yểu mệnh. Người đàn ông này chủ trương đấu tranh bạo động để lật đổ thực dân Anh, giành độc lập cho đất nước. Bose từng bị bắt sau khi cố gắng kích động một cuộc nổi dậy ở Ấn chống lại việc hợp tác với người Anh trong chiến tranh. Ông đáp trả bằng cách tuyệt thực rồi được thả nhưng bị quản thúc tại gia. Tuy nhiên, sau cùng Bose trốn thoát sang Đức, rồi sang Nhật. Ở đó, ông vận động sự hỗ trợ từ cả người Đức lẫn người Nhật trong nỗ lực giải phóng Ấn Độ khỏi ách thống trị. 

The Hindu

Sau chiến tranh thế giới II, Nhật và Đức đều thua. Bose biến mất sau đó. Hầu hết các nhà sử học đều cho rằng ông qua đời trong một tai nạn máy bay ở Đài Loan nhưng những câu hỏi về cái chết của ông vẫn còn tồn tại. Tuy nhiên, hình ảnh cuối cùng của Bose là ở trước ngôi nhà này, được chụp vào 17-8-1945, một ngày trước khi ông được cho là qua đời. Vì sao một anh hùng cách mạng Ấn lại đến Sài Gòn?

Léon Prouchandy và cái kết bi thảm

Những người Ấn đầu tiên đến Sài Gòn vào cuối thế kỷ 19, trong đó có Savarikkannu Prouchandy, người lái tài thủy trên sông Mekong từ năm 1891. Ông này sau đó trở về Ấn Độ với tư cách người giàu nhất, chủ sở hữu của nhiều bất động sản (trong đó có lô đất ở 110 Võ Văn Tần, biệt thự của bà Trương Mỹ Lan ngày nay). Léon Prouchandy là con trai của ông, thừa hưởng tất cả gia sản cha mình để lại ở Sài Gòn, bao gồm cả căn nhà 76 Hai Bà Trưng.

Léon Prouchandy tuy là công dân Pháp gốc Ấn, nhưng trên thực tế đã tham gia sâu vào phong trào đấu tranh của Bose. Ngôi nhà sau này trở thành trụ sở của Liên đoàn Độc lập Ấn Độ, phía trên treo ba lá cờ Ấn, Việt và Nhật.

Tuy nhiên, lịch sử rẽ sang hướng khác. Vào buổi chiều cuối tháng 9 năm 1945, một chiếc xe jeep quân sự thuộc địa tiến đến biệt thự của Leon Prouchandy tại số 76 phố Paul Blanchy (Hai Bà Trưng ngày nay). Lính Pháp hạ ba lá cờ vẫn còn tung bay trên nóc nhà, bắt giữ ông vì tội phản quốc. Họ cũng tin rằng Bose đã giao phó nguồn tài chính khổng lồ của Liên đoàn Độc lập Ấn Độ cho Léon.

Ông bị tra tấn dã man trong ba tháng sau đó ở Bot Catinat khét tiếng. Khi được thả, Leon Prouchandy mất trí nhớ vĩnh viễn. Một số bác sĩ hàng đầu ở Sài Gòn cố gắng chữa trị nhưng không thành công. Leon Prouchandy được đưa về quê nhà Ấn Độ và qua đời năm 1968, hoàn toàn lãng quên Việt Nam và những tháng ngày bi tráng.

Rất tiếc, ngày nay khi ngang qua đây, bạn chỉ còn được thấy phần đổ nát này. Sài Gòn là vùng đất thú vị. Bất kỳ bức tường, hàng cột, mái ngói cũ kỹ nào vươn lên cao đều chứa đựng những bí mật riêng. Chúng ta viết hành trình của chính mình, người Ấn cũng đóng góp bằng quá khứ gián đoạn của họ. Tất cả gắn bó chặt chẽ với nhau như hàng trăm năm trước, tạo nên một thành phố mang chiều sâu phong phú, những vẻ đẹp đan xen và nhiều câu chuyện chưa bao giờ bị lãng quên.

Bài viết có tham khảo tài liệu của:

• Sailing to Suvarnabhumi: Cultural Routes and Maritime Landscapes - RIS (Research and Information System for Developing Countries), AIC (ASEAN-India Centra at RIS)
• Bose And The Tashkent Man - BestMediaInfo
• Subhas Chandra Bose - EBSCO
• De Pondichéry à l’Indochine française, réminiscences croisées - Open Edition Journals