Góc Sài Gòn và miếu nhỏ hòa bình
Trong không gian nhỏ xíu, có ít nhất bảy vị thần cư ngụ. Họ đến từ nhiều khoảng thời gian, nơi chốn khác nhau… Một trong số đó vừa lạ, vừa quen với tất cả chúng ta, những người miền Nam thoáng đạt.
Miếu nhỏ này nằm bên cạnh con hẻm ngoằn ngoèo trong khu dân cư đông đúc trên đường Lê Văn Sỹ. Không giống nhiều ngôi miếu rải rác khắp Quận 1 hay Quận 5, ở đây bạn có thể nhìn thấy một vị thần lạ lẫm.
Với hòn đá thiêng này, nhiều nơi ở miền Nam gọi là “miếu ông Tà”.
Nhân vật ông Tà khá phức tạp, có rất nhiều nghiên cứu trên thế giới xoay quanh chủ đề này. Ngay cả ông Tà ở miền Nam cũng không giống ông Tà ở quê quán của ông, ông Tà khu vực Bình Phước, Tây Ninh khác ông Tà An Giang, Châu Đốc… Hãy bắt đầu từ những điều cơ bản nhất nhé.
Ông Tà là ai?
Ông có tên đầy đủ là Neak Ta (tiếng Khmer: អ្នកតា), đại diện cho một tín ngưỡng tâm linh xuất hiện trước cả khi Ấn Độ giáo hay Phật giáo có mặt ở Campuchia. Việc giải thích về Neak Ta khá phức tạp…
Cho đến nay, chưa có mô tả thống nhất nào về ông Tà. Có hai kiểu ông Tà thường xuất hiện, ông Tà “tổ tiên” và ông Tà “nhân vật”.
Ở các tỉnh miền Tây, Sài Gòn, bạn thường thấy ông Tà dưới dạng hòn đá, đó là ông Tà “tổ tiên”. Người Khmer tin rằng tổ tiên tồn tại trong thiên nhiên xung quanh họ, có thể ở hình dạng của cây cối hay núi đá. Các linh hồn tổ tiên sẽ bảo vệ con cháu khỏi bệnh tật hoặc nhiều khía cạnh không tốt của cuộc sống.
Một dạng ông Tà khác xuất hiện ở Bình Phước, Tây Ninh và các tỉnh phía Bắc của Campuchia, mang hình dạng của con người. Họ có thể ngồi trong các miếu nhỏ thành cặp hoặc riêng lẻ, bảo vệ vùng đất nhất định. Ông Tà dạng này thường là một nhân vật cụ thể hoặc nhân vật lịch sử. Điển hình như Neak Ta Khleang Muang, vị tướng đã hiến tế chính mình cho các vị thần để sau đó cầu viện một đạo quân linh hồn đánh bại sự xâm chiếm của người Thái Lan.
Lok Yeay Mao, nữ Neak Ta bảo vệ vùng biển và rừng tỉnh Sihanouk / Ảnh: Southeast LoreCác linh hồn Neak Ta thường mang tính chất lãnh thổ, không tách rời nơi họ sinh ra. Nhìn chung, ông Tà có thể được hiểu như Thổ địa, Thành Hoàng trong văn hóa Việt Nam dù không hẳn như vậy.
Ở miền Nam, hầu hết ông Tà bạn thường gặp sẽ trong hình dạng tảng đá. Giống như miếu nhỏ này, rất may là quá trình đô thị hóa đằng đẵng đã không đụng đến nó, một hòn đá tự nhiên tuyệt đẹp.
“Chung cư” tâm linh phong phú
Mặc dù không phải miếu ông Tà nào cũng như miếu nhỏ này. Nhưng khả năng chung sống hòa bình với các tôn giáo khác của ông Tà là một đặc điểm kỳ lạ. Dù có cùng chức trách như ông Địa, nhưng ông vẫn nhường phần lãnh thổ chật hẹp của mình cho người đồng nghiệp kế bên. Đồng nghiệp của ông Tà sau đó lại mời thêm bạn lâu năm là Thần Tài đến cư ngụ. Tầng dưới lúc này khá chật hẹp.
Phía trên view đẹp hơn, nhưng tình hình dân số rất phức tạp. Phật Thích Ca phải chen chúc với Chúa Sinh Nương Nương của Đạo giáo, Bà Chúa Xứ của tín ngưỡng dân gian Nam Bộ, Bà Đen… Nhưng các vị đều tỏ ra điềm tĩnh, thoải mái.
Mọi người xung quanh đều gọi đây là “Miếu ông Tà”, nhưng thực tế, ông Tà chỉ chiếm một phần khiêm tốn ở tầng trệt. Thành phố này có cuộc sống thoải mái, dễ chịu, đón nhận tất cả mọi người từ khắp mọi vùng miền. Điều đó phản ảnh cả trong khía cạnh tâm linh, nơi căn chung cư hai tầng nhỏ xíu trong hẻm lại hòa đồng rất nhiều tín ngưỡng với nhau và mỗi vị thần đều được thờ cúng đồng đều, không phân biệt xuất xứ, vai vế.
Và sau rất nhiều năm ngồi ở đây, sau cùng, bà con quanh đây cũng quên hẳn ông Tà là một vị thần Khmer. Có lẽ ông đã nhập hộ khẩu Sài Gòn vào một thời điểm nào đó rồi cũng nên…
Tài liệu tham khảo:
- Southeast Asian Lore
- Power division in the sacred world: the Cults of Neak Ta and Arak of the ethnic Khmer in Southeastern region, Vietnam
- Neak ta spirits: Belief and practices in Cambodian folk religion - Nghiên cứu bởi 백신종 Daniel Shinjong Baeq
