Lâu đài Thụy Sĩ ở Sài Gòn và những cộng đồng cũ

Bây giờ, nếu bạn đi dọc đường Điện Biên Phủ, hãy để ý chóp mái trung tâm ngói đỏ bạc màu loáng thoáng sau hàng thông này. Ngôi nhà lớn có từ thế kỷ trước, nhưng không phải vẻ đẹp kiểu Pháp như chúng ta thường thấy. Phong cách Schweizerhausstil đã được biến đổi này không mấy phổ biến ở vùng Đông Dương.

Cách đây vài thế kỷ, dưới góc độ nào đó, Sài Gòn y như lúc này. Một trung tâm quốc tế nơi rất nhiều con người đến từ đủ các quốc gia trên thế giới. Trong quá trình tìm kiếm cơ hội ở một thành phố sôi động, cởi mở, họ để lại những dấu ấn của mình. Các cộng đồng lớn nhỏ như Pháp, Hoa, Nhật, Ý, Hà Lan… đều hiện diện. Và đây là…

Cộng đồng Thụy Sĩ ở Sài Gòn cũ

Đây là một đất nước trung lập, họ không tham gia cuộc chiến nào suốt năm thế kỷ qua. Vì vậy, cách người Thụy Sĩ đến miền Nam hoàn toàn tự nhiên: tìm kiếm cơ hội và thương mại. Những người này làm ăn mật thiết với gia đình chú Hỏa trong xuất khẩu nông sản, sau đó nhập khẩu xa xỉ phẩm từ châu Âu về Sài Gòn. Tất cả các hoạt động này đều được thực hiện qua Diethelm, một công ty thương mại Thụy Sĩ có mặt ở Việt Nam từ năm 1896. Ngày nay, nó còn được biết đến với cái tên DKSH và biểu tượng cây chuối rẻ quạt nổi tiếng.

Người Thụy Sĩ làm ăn khắp Việt Nam, Singapore, Trung Quốc… Nhưng đến năm 1926, họ mới mở một Lãnh sự quán danh dự ở Sài Gòn, thay mặt cho cả vùng Đông Dương, trụ sở nằm trong công ty Diethelm. Đặc biệt, người đứng đầu Lãnh sự quán Thụy Sĩ cũng là Giám đốc của công ty này.

Alfred Glinz và biệt thự 273 Điện Biên Phủ

Alfred Glinz đến Việt Nam năm 1913, khi mới 23 tuổi. Sài Gòn là cột mốc quan trọng trong cuộc đời ông, người sau đó đã du hành khắp Đông Nam Á và cả Trung Quốc để thiết lập những mạng lưới thương mại rộng lớn. Vì ảnh hưởng quan trọng này, Glinz được giao phụ trách bộ phận nhập khẩu của Diethelm tại Đông Dương rồi trở thành Giám đốc công ty. 

Đến năm 1926, khi Thụy Sĩ cần người đứng đầu lãnh sự quán mới mở, họ không chọn một nhà ngoại giao từ Bern mà chọn một người Thụy Sĩ đã sống và làm ăn ở Sài Gòn suốt 13 năm, có mạng lưới quan hệ rất rộng và đang giữ vị trí quản lý cấp cao.

Glinz sống trong căn biệt thự 273 Điện Biện Phủ ngày nay. Mặc dù là một người Thụy Sĩ thành đạt, nhiều ảnh hưởng, nhưng ông không may mắn trong hôn nhân. Người vợ đầu tiên ông cưới ở Việt Nam vào năm 1921 qua đời chỉ vài năm sau đó, người vợ thứ hai cũng cùng chung số phận. Ông Glinz trở về quê hương năm 1933 và sống luôn ở đó cho đến lúc mất. Người Thụy Sĩ xem ông là tấm gương về sự hào phóng, khoan dung, hài hước và nhiều trải nghiệm, những đức tính đã đưa Glinz đi khắp châu Á, mở ra nhiều tuyến thương mại hoạt động nhộn nhịp đến tận ngày nay.

Vẻ đẹp của ngôi nhà 273 Điện Biên Phủ

Biệt thự sang trọng này có thể được xây vào những năm 1920 đến 1930, trùng với quy hoạch thời Pháp ở khu vực này cũng như các đỉnh cao của sự nghiệp Alfred Glinz. Một khối nhà sang trọng không đối xứng, với cửa vòm cung nguyên thanh nhã và hệ console gỗ lộ thiên khá dày trang trí bên trên. Đây là thứ có vẻ hơi “lạ” so với những villa Pháp kiểu đối xứng, cột Corinth, Doric… mà chúng ta thường thấy.

Ở đây, bạn bắt gặp sự hòa trộn nhẹ nhàng giữa Pháp và châu Âu, nhưng được điều chỉnh mạnh cho khí hậu nhiệt đới với cửa thông gió lớn, nhiều khoản chuyển tiếp giữa trong và ngoài, khối nhà được xử lý cả bốn mặt để đặt trên khuôn viên thoáng đãng xung quanh.

Giống như người chủ của mình, biệt thự này khá từng trải. Nó được sinh với Alfred Glinz, rồi chuyển sang làm Lãnh sự quán Indonesia vào năm 1961, được ghi nhận trở thành nhà riêng năm 1970 và nay là Sở khoa học Công nghệ TPHCM trong một hành trình hàng trăm năm đằng đẵng.

Dù sao, nếu chỉ nhìn vào bên ngoài, ngôi nhà giống như một lâu đài xinh đẹp kiêu kỳ. Nhưng bên trong, nó chứa đựng nhiều điều chúng ta chưa biết về một thời kỳ sống động của thành phố, những cộng đồng cũ kỹ thú vị từng đặt nền tảng phát triển cho đến tận hôm nay, một Alfred Glinz trung dung mê mải trên những tuyến đường tơ lụa của riêng Sài Gòn nối dài ra thế giới… Và để lại câu chuyện tuyệt đẹp này.

Tài liệu tham khảo:

• Diethelm & Cie, Zurich Succursales. : Saïgon, Singapour, Bangkok... - Les entreprises coloniales Française
• Adressbuch der Stadt Bern Bern, 1860-1957 Universitätsbibliothek Bern
• Alfred Glinz - Zeitschrift: Gallus-Stadt : Jahrbuch der Stadt St. Gallen Band: - (1971) Nachruf: Die Toten des Jahres 1969/70 Autor: Haag, Maria
• Alfred Glinz - Dodis
• Alfred Glinz - Gia phả Geneanet