Cột điện Sài Gòn, những cụ già tóc rối trăm tuổi

Cụ thọ nhất sẽ vào khoảng 130 tuổi, trong khi những người còn lại ngót nghét hàng trăm năm. Vào thời kỳ đầu, họ thanh lịch gọn gàng hơn so với ngày nay. Tuy nhiên, khi chúng ta càng đông đúc, họ càng trở nên đầu bù tóc rối, đến nỗi ngày nay trông như một tác phẩm nghệ thuật sắp đặt hơn là đường dây dẫn điện đơn thuần.

Di sản của CEE đến đặc sản Sài Gòn

Công ty điện đầu tiên ở Sài Gòn - Société d'Électricité de Saigon - được thành lập năm 1896. Lúc đó, điện chỉ được cung cấp cho phần trung tâm như Lê Lợi, Nguyễn Huệ, đến quanh khu vực Ngân hàng Nhà nước ngày nay. Société d'Électricité de Saigon thiết kế những trụ lưới thép nhỏ gọn, dù vậy, thiết kế khoa học này vô cùng vững chãi, chắc chắn.

Năm 1909, sau khi được mua lại bởi Compagnie des eaux et d'électricité d'Indochine (CEE) - mạng lưới điện đã mở rộng hệ thống ra khắp Sài Gòn. CEE cho trồng hàng ngàn cụ già thép khắp mọi ngõ ngách của thành phố.

Đến năm 1954, người Pháp rời đi. Vì lý do nào đó, ngành điện từ 1975 đến nay chuyển sang cột bê tông. Dù vậy, các cụ thép khỏe khoắn vẫn trụ vững với thời gian, gánh vác trách nhiệm ngày càng nặng nề hơn. Đôi khi, những chùm tóc rối này là một phần quen thuộc của đường phố Sài Gòn.

Một cụ đầu bù tóc rối trên ngã tư Cách Mạng Tháng Tám và Võ Văn Tần

Trụ thép sờn mòn khu Chợ Lớn

Những tác phẩm cổ điển còn lại trên đường phố

Hãy thử tưởng tượng, khi cụ già đầu tiên ra đời vào những năm 1900, dân số Sài Gòn chỉ khoảng 50 ngàn người so với hơn 10 triệu lúc này.

Từ những ngày mang ít sợi nhỏ trên vai, chỉ vài chục năm sau, đa số các ông cụ thép trở nên quá tải với vô số dây điện, cáp viễn thông chằng chịt khác nhau. Số lượng tóc tai rối rắm này vượt xa khả năng thiết kế ban đầu. Tuy nhiên, các cụ vẫn ra sức hỗ trợ, không lúc nghỉ ngơi, không được chải lại mái đầu bù xù. Kết quả là nhiều người trong số họ biến thành tác phẩm nghệ thuật sắp đặt bị lãng quên nơi góc đường, không còn hình ảnh của hạ tầng đô thị một thời nữa.

Sự nhẫn nại cần mẫn của các cụ qua năm tháng không gì có thể đền đáp. Hãy thử tưởng tượng một ngày, ai đó trong số họ ngứa ngáy và quyết định… hất tóc sang một bên, không biết thành phố sẽ như thế nào nữa.

Một cụ ông trong con hẻm quận 3

Cụ ông trên đường Nguyễn Thái Bình

Trụ cổ điển vẫn còn vấn vương ngọn đèn đường cũ

Những người còn lại...

Trải qua thời gian dài, các trụ thép ngả màu đã trở thành một phần của cuộc sống hằng ngày. Người dân xung quanh nhân tiện nhờ vả đủ thứ việc lặt vặt như mang giúp bảng quảng cáo, treo dù, giữ xô nước, vỏ xe… Những ông già gân rộng lượng không bao giờ nói lời từ chối.

Ngày nay, sự hiện diện trăm năm của họ dần ít đi. Thành phố hiện đại hơn và người ta không cần đến những thân thể gầy gò cần mẫn này nữa.

Những cột điện thép còn sót lại, vì thế, không chỉ là một phần hạ tầng. Chúng là nhân chứng sống động của lịch sử đô thị hóa, những đốm "tàn nhan" trang nhã trên gương mặt thành phố đổi thay từng ngày.

Việc biến mất đó phản ảnh không gian sống hiện đại hoàn toàn khác biệt, khi chúng ta ở trong một Sài Gòn ít... "bù đầu” hơn. Nhưng ý nghĩa của những cột điện lâu đời vẫn luôn còn đó. Giống như bạn có nốt ruồi trên mặt và muốn xóa bỏ, để rồi sau này trong lúc rảnh rỗi nghĩ lại, bạn chợt mỉm cười và nhận ra rằng: Dù sao, đó cũng là một nốt ruồi duyên.