Xù xì, hoa mỹ và bị lãng quên

Đây là một kiến trúc lịch sử từng rất quan trọng với miền Nam. Ngày nay, vài phần của tòa nhà bị tháo dỡ, trở thành kho bãi hoặc bỏ hoang. Số phận này xảy ra với hầu hết những người anh em tương tự chứ không chỉ riêng nó. Hãy thử dạo quanh một vòng, bạn sẽ bị chinh phục bởi các hình kỷ hà lặp lại liên tục, các ô cửa nhịp nhàng tinh tế, đặc trưng của thẩm mỹ công nghiệp. Có thể câu nói “Hồng nhan bạc phận” không chỉ đúng với phái nữ mà thôi.

Vẻ đẹp của kiến trúc công nghiệp...

Những công trình công nghiệp đầu tiên của Sài Gòn có thể đã xuất hiện dọc kênh Tàu Hủ vào cuối thế kỷ 18. Đó chỉ là các nhà máy xay xát đơn giản gói gọn trong thực tiễn về kinh nghiệm cháy nổ hoặc an toàn lao động, chứa được càng nhiều máy móc và công nhân càng tốt. Tuy nhiên, rất nhanh sau đó, kiến trúc công nghiệp Sài Gòn bắt nhịp cùng các phong cách Modernism diễn ra trên toàn thế giới, tòa nhà này là ví dụ điển hình. Mặc dù đáp ứng yêu cầu đề cao tính ứng dụng, nhưng nỗ lực mang về một cấu trúc điệu đà vượt lên số phận vẫn diễn ra mạnh mẽ không ngừng.

Những năm tháng này, điện vẫn còn khan hiếm, vì vậy tất cả các mặt tòa nhà đều tận dụng tối đa ánh sáng mặt trời dẫn đến hệ thống cửa sổ trải dài và rộng hết mức. Trong khi nỗi sợ hỏa hoạn làm cho toàn bộ sàn nhà bằng phẳng miên man khiến cụm cầu thang nổi bật trở thành kiểu thiết kế quen thuộc.

Ở đây, khó có thể đòi hỏi các hoa văn phức tạp hay độ cong điệu đà thường thấy ở những công trình công cộng kinh điển. Dù vậy, chỉ đường thẳng thôi cũng đủ truyền cảm hứng cho trí tưởng tượng phong phú phủ khắp khối công nghiệp thanh thoát này.

Trên thực tế, các công trình dạng này không có nhiều khoảng không để trang trí, vì thế trần nhà, cầu thang, cửa sổ bỗng nhiên được… nâng niu hết mực.

Trong chừng mực nào đó, kiến trúc này có thể được gọi là "vẻ đẹp công nghiệp sang trọng". Bây giờ, hãy cùng tìm hiểu thêm về lai lịch anh chàng hào hoa...

Nha nghiên cứu dự án Điện lực Việt Nam

Khi người Pháp còn ở đây, điện đã là thứ gì đó xa xỉ chỉ dành cho dân số trung tâm. Mãi đến năm 1960, miền Nam mới khởi công xây dựng nhà máy thủy điện đầu tiên. Đó là Đa Nhim, được tài trợ bởi Nhật Bản như một phần chương trình bồi thường chiến tranh, cũng là thủy điện lớn nhất Đông Nam Á lúc bấy giờ.

Nhà máy Đa Nhim hoàn thành vào năm 1964 vừa lúc Sài Gòn khởi công Nhiệt điện Thủ Đức. Tòa nhà của chúng ta được xây dựng để trở thành cơ quan quản lý cả hai nhà máy điện lớn nhất đó. Một phiến đá cũ kỹ ở đây may mắn còn tồn tại, kịp ghi lại tất cả.

Ngày nay, tòa nhà nằm trên đường Song Hành Xa lộ Hà Nội, bên cạnh khu công nghiệp MK. Sau năm 1975, có lúc nó trở thành trường Trung cấp nghề, có lúc làm kho hàng và hiện đang chờ người chủ mới đến thuê để trở thành kho hàng một lần nữa. Một anh chàng hào hoa và hẩm hiu...

Cái kết buồn của kiến trúc công nghiệp

Trên thực tế, những anh chàng này chưa bao giờ được xếp vào đẳng cấp của “kiến trúc”. Chúng ta có thể chú ý đến nhà cổ, nhà thờ nhưng nhà máy hay nhà xưởng thì không. Mặc dù công trình công nghiệp rõ ràng cần thiết cho sự phát triển của thành phố, các kiến trúc sư thiết kế thường vô danh và những đứa con tinh thần của họ cũng lạc loài. Bất công này xảy ra trên toàn thế giới chứ không riêng Việt Nam.

Đó là lý do anh chàng Nha quản lý Điện lực này, dù có phong nhã đến mấy, vẫn gặp khó khăn trong cuộc cạnh tranh sự chú ý của người Sài Gòn. Nếu xét trên mọi tiêu chí, anh ấy đều đạt điểm tuyệt đối: công trình quan trọng của lịch sử, thiết kế modernism thanh thoát nhẹ nhàng, công năng, thẩm mỹ… Nhưng trở thành một chấm nhỏ trên bản đồ kiến trúc thì không. Điều an ủi duy nhất là dù có trở thành nhà kho, anh ấy vẫn là một… nhà kho đẹp. Anh hùng tử, khí anh hùng bất tử.

Dù sao, đó cũng là điều không thể thay đổi đối với số phận của kiến trúc công nghiệp. Ngày nay, đa số chúng đều có thể bị san phẳng bất cứ lúc nào, một phần vì quy mô đồ sộ tọa lạc trên các khu đất lớn luôn cần được sử dụng, phát triển. Phần còn lại là sự thờ ơ của chúng ta với tất cả những gì gắn mác “công nghiệp”. Điều đáng buồn nhất trên đời này có thể là việc sau khi trở thành một biểu tượng, bạn nhanh chóng bị lãng quên…