Trại trẻ mồ côi đến tu viện - hoang tàn và xinh đẹp

Địa điểm này khá quen thuộc với nhiều du khách yêu thích Đà Lạt. Vùng đất cao nguyên chỉ có hai tu viện nữ chăm lo việc dạy học: Couvent des Oiseaux khuê các, còn lại là Domaine de Marie giản dị, đẹp như trong truyền thuyết. 

Nếu như Couvent des Oiseaux dành cho các tiểu thư giàu có, Domaine de Marie lại bảo bọc những số phận kém may mắn, những người sinh ra dưới chòm sao xấu xí, bất công. 

Hãy bắt đầu bằng câu chuyện của một trong số đó…

Sinh ra là đứa trẻ lai Pháp

Những người lính Pháp hay những người Pháp sang Việt Nam làm việc vào thời thuộc địa thường rất trẻ, đến nỗi không hiểu được trách nhiệm hoặc hậu quả cho hành động của mình. Đôi khi những người Pháp đứng tuổi địa vị cao cũng thế, họ có trí nhớ ngắn hạn.

Các cô gái nghèo bản xứ tìm kiếm cơ hội đôi khi lại không thể nhìn thấy rủi ro. Nhiều người trong số đó có thai, vừa lúc những anh Pháp bỗng nhiên biến mất…

Không giống như thế kỷ 21, đứa trẻ lai và mẹ của chúng đều bị xã hội kỳ thị. Các bà mẹ trẻ này trong nhiều trường hợp, nhiều hoàn cảnh, đã gửi con vào cô nhi viện để làm lại cuộc đời…

Hành trình của một đứa trẻ lai

Lúc này, chuyến phiêu lưu đau khổ bắt đầu.

Thông thường, đứa bé lai ở Sài Gòn sẽ được đưa đến trại trẻ mồ côi Chợ Lớn, đó là trạm tiếp nhận đầu tiên. Lúc này, chúng phải được bốn tuổi trở lên.

Rời khỏi vòng tay mẹ, đây là nơi khủng khiếp nhất đứa trẻ có thể bị ném vào. Các quy tắc sinh tồn khắc nghiệt được áp dụng triệt để ở đây, nơi kẻ mạnh hơn được nhiều thức ăn hoặc thi hành quyền lực với kẻ yếu. Sân chơi đủ rộng, giám sát ít ỏi, một “đại bàng” vừa trưởng thành biết cách trả thù mà không bị phát hiện. Thông thường đó lại là những đứa trẻ to lớn lai da đen. Luật im lặng ngự trị, kẻ mạnh thắng thế. 

Sau thời gian dài, những đứa trẻ được phân loại và gửi đến các tu viện khác nhau. Một trong số đó là…

Tu viện và trại trẻ mồ côi Domaine de Marie

Dãy nhà cũ kỹ này bạn thấy thường xuất hiện trên các bức ảnh đầy chất nghệ về Đà Lạt. Vẻ hoang tàn mục nát của nó thu những con người hoài cổ. Trước kia, đây là khu trại đành cho nam sinh. Tu viện Domaine de Marie được khánh thành từ năm 1942, nơi tiếp nhận trẻ lai cả nam lẫn nữ. Cở sở này chỉ là một trong số vệ tinh thuộc Liên đoàn Phúc lợi Trẻ em Pháp tại Đông Dương (FOEFI) - tổ chức do William Bazé, cũng một người lai, thành lập năm 1946.

Trong hồi ký của những người được nuôi dưỡng tại đây, Domaine de Marie giống như thiên đường so với Trại trẻ mồ côi Chợ Lớn. Vô số đứa bé không biết bố mình là ai, nhưng được cho là người Pháp, bắt đầu cảm nhận được tình yêu thương, sự chăm sóc, tôn trọng từ các sơ của tu viện. 

Tu viện Domaine de Marie bước đầu dạy cho trẻ lai ngôn ngữ, văn hóa, phong tục… những điều cần thiết để hòa nhập với xã hội Pháp. Nhưng đây chưa phải là đích đến sau cùng. Từ năm 1947 đến 1976, FOEFI đã di dời 4500 trẻ em lai sang Pháp mà không có người mẹ Đông Dương của chúng theo cùng. Những cánh chim bơ vơ lần nữa lại phải tìm cách hòa nhập với ngôi trường mới, cuộc sống mới cho đến khi hoàn toàn trở thành người Pháp. Đây là phần tối tăm của lịch sử. Mỗi đứa bé của FOEFI đều có hành trình khác nhau, nhưng đau khổ, chia ly, cuộc đời lưu vong không phương hướng là điểm chung duy nhất.

Nhà thờ Domaine de Marie còn lại

Những thay đổi diễn ra rất nhanh, sau khi nuôi dạy trẻ lai Pháp, tu viện xinh đẹp tiếp tục trở thành điểm đến của trẻ lai Mĩ, trẻ khiếm thính, trường mẫu giáo… và thu nhỏ lại cho đến ngày nay. Dãy nhà từng là khu vực của các nam sinh nửa Á nửa Âu không còn thuộc về tu viện, trở thành nhà ở tập thể, xuống cấp tạo và nên khung cảnh mục nát kỳ lạ.

Cách một hàng rào, nhà nguyện phía bên trong lại giống như lâu đài nhỏ được chăm sóc tỉ mỉ, ánh lên sắc hồng rực rỡ.

Nhà thờ Domaine de Marie đẹp mềm mại nhưng đầy chắc chắn, kiểu kiến trúc dân gian Bắc Âu với nhiều ô cửa sổ hẹp, tường dày và bờ đá bao quanh. Xen lẫn với hàng thông xanh, khung cảnh mang dáng dấp của một trang viên trung cổ.

Mặc dù không còn nhiều nhân vật nổi tiếng cũ được nhắc đến trong hồi ký của các trẻ lai sau này như sơ Michaelle (một người Việt gốc Huế), Francois Régis, Jean-Gabrielle… Nhưng đây là một giai đoạn khác, những người hiện nay vẫn tiếp tục trồng hoa, giữ cho trang viên của họ đủ tươm tất, xinh xắn trong ánh mặt trời.

Đó là tất cả lý do khi đến đây, bạn sẽ nhìn thấy hai kiến trúc tương tự, nhưng trái ngược nằm kề nhau. Dù sao, mọi thứ đều hợp lý. Vẻ đẹp buồn bã từng cưu mang những số phận kém may mắn nay đã mòn đi, hoàn tất sứ mệnh của mình. Phần rực rỡ được viết tiếp vẫn lóe sáng sau hàng thông xanh đầy năng lượng. Cả hai nằm lặng lẽ bên nhau, trầm ngâm về câu chuyện kéo dài gần thế kỷ, từ một trại trẻ vô danh ở Chợ Lớn, cho đến ngọn đồi thông tuyệt đẹp này.

Tài liệu tham khảo:

• Cuộc sống và những câu chuyện của một đứa trẻ Á-Âu F.O.E.F.I (Vie et anecdotes d'un enfant Eurasien de la F.O.E.F.I)
• Câu chuyện của gia đình tôi (Bởi Jean Jacques BARIEUX)
• Les enfants métis "rapatriés" d’Indochine : une histoire qui s’écrit enfin
• Le deracinement silencieux (d’Eurasiens nés de la présence française en Indochine et « rapatriés » en France par la FOEFI)