Phòng khám tư đầu tiên của Sài Gòn - thanh lịch và đồ sộ

Hãy nhìn các dãy ô cửa thanh lịch nối tiếp nhau đều tăm tắp, phần tháp cong nhô ra nhẹ nhàng mềm mại, màu xanh lơ trên nền trắng nhã nhặn… Vẻ đẹp này thật dịu dàng nên thơ.

Ngày nay, có chút kỳ lạ khi biết rằng công trình kỳ vĩ kia ra đời như một phòng khám tư chứ không phải bệnh viện. Những người đứng sau nó cũng vậy, họ đơn giản và nhỏ bé. Nhưng thành quả chúng ta đang chiêm ngưỡng thì không.

Phòng khám Saint-Paul của các nữ tu

Dòng nữ tu Thánh Phaolô thành Chartres là dòng truyền giáo nữ lâu đời nhất, một phần tư trong tổng số thành viên trên thế giới của họ đang ở Việt Nam. Thuở ban đầu, các nữ tu tập trung vào nhiệm vụ giúp đỡ trẻ em lai mồ côi và chăm nom một phòng khám nhỏ tên Angier, nằm ở đường Nguyễn Bỉnh Khiêm ngày nay.

Những công việc kiểu này không bao giờ có điểm dừng. Số lượng trẻ mồ côi cũng như người bệnh đều phát triển nhanh chóng, phòng khám nhỏ ban đầu trở nên… quá nhỏ. Vì vậy, vào ngày 19 tháng 12 năm 1938, các nữ tu thông báo với cả Sài Gòn về lễ khánh thành công trình tráng lệ nhất lúc bấy giờ.

Phòng khám mới có thể ví như đứa con gái xinh đẹp tuyệt trần của phòng khám Angier cũ - cơ sở đã tồn tại ba mươi năm trước đó, nơi chứng kiến sự ra đời của hơn hai ngàn trẻ em miền Nam, đồng thời cứu sống hàng ngàn người nhờ y học hiện đại và phẫu thuật. Phòng khám Saint-Paul mới bắt đầu tự hào nối tiếp truyền thống huy hoàng của mẹ mình…

Dù ban đầu, thoạt nghe “phòng khám tư” của Dòng nữ tu Thánh Phaolô thành Chartres có vẻ hơi đơn giản, cổ điển. Tuy nhiên, quy mô và mức độ hiện đại của nó là duy nhất ở khu vực Viễn Đông lúc bấy giờ. Nhưng trước tiên, hãy tìm hiểu về người kiến trúc sư thiết kế ra cấu trúc tráng lệ này…

Kiến trúc sư Louis Chauchon và cái chết bất ngờ

Ngày nay, đây là Bệnh viện Mắt. Nếu như tòa nhà đặc biệt vì vẻ đẹp thẩm mỹ vô cùng dễ chịu, bên trong sẽ làm bạn bất ngờ hơn. Bạn không nghe được tiếng nói, tiếng ồn, tiếng bước chân của chúng ta dường như biến mất ngay khi vừa tạo ra. Điều này đạt được bằng cách sử dụng “bọt xi măng” làm vật liệu phủ. Kiến trúc sư Louis Chauchon là bậc thầy trong việc xử lý gió, hơi ẩm, khí hậu nhiệt đới nóng bức… trước khi bao trùm mọi thứ bằng một ma thuật quyến rũ. 

Người đàn ông Pháp này nổi tiếng khắp thế giới với việc thiết kế phòng khám Saint-Paul và Chợ trung tâm Campuchia, những công trình Art Deco kinh điển.

Tuy nhiên, vào năm 1945, trong những ngày tháng hỗn loạn cuối cùng của Thế chiến thứ II ở Đông Nam Á, phe Đồng Minh đã đánh bom vào vị trí quân Nhật khắp Sài Gòn. Ông Louis Chauchon chết vì một trong những quả bom đó. Sự kiện này làm gián đoạn nhiều nỗ lực xây dựng cơ sở hạ tầng của Pháp, bao gồm các công trình dang dở ở cả Việt Nam, Campuchia. Lúc này ông đã 67 tuổi, vẫn còn đầy nhiệt huyết và thừa sự lão luyện.

Một tuyệt tác mãn nhãn

Toàn bộ kiến trúc này gồm tòa nhà trung tâm ở giữa, hai cánh mở ra với những băng ngang được kết thúc ở gần mặt đường bằng góc bo cực lớn, như mũi con tàu biển khổng lồ nhô về phía trước. Hai sảnh tròn đó trước kia là phòng trẻ sơ sinh, nơi đón nhiều ánh sáng chiếu qua dãy cửa sổ rộng.

Cấu trúc tuy đồ sộ, nhưng các chi tiết duyên dáng đơn giản lại trải đều khắp nơi. Bạn luôn bắt gặp vô số vùng màu mát mẻ dễ chịu, các đường thẳng đều nhau dẫn hướng đến khoảng không mút mắt chữa lành…

Thiết kế mặt bằng đặc biệt làm cho gió và ánh sáng tự nhiên tràn vào khắp nơi, thông thoáng dãy hành lang thăm thẳm, tạo ra các khoảng sân tròn rộng rãi để bệnh nhân có thể dạo chơi bên ngoài mà vẫn giữ được sự thanh lịch tổng thể. Ngày nay, Sài Gòn vẫn ghi dấu sự độc đáo trong thiết kế của kiến trúc tuyệt đẹp này, một kiệt tác hài hòa, một tượng đài độc nhất vô nhị ở Đông Dương.

Vào những năm 1938, phòng khám Sain-Paul đã sử dụng loại đèn phẫu thuật treo lơ lửng như một chiếc chụp đèn khổng lồ, có 32 mặt để loại bỏ bóng tối. Nó cho phép tiến hành các ca phẫu thuật vào bất kỳ thời điểm nào, ngày hoặc đêm, ở nhiệt độ ổn định và khô ráo. Đây là yếu tố quan trọng đối với sự thành công của các ca phẫu thuật lúc bấy giờ.

Sài Gòn cuối cùng đã có một phòng khám y tế - phẫu thuật hiện đại và đẹp nhất.

Sau nhiều năm trôi qua, phòng khám tư đầu tiên này sau cùng cũng mang tên một bệnh viện, xứng đáng với tầm vóc của nó. Dấu vết mờ nhạt còn lại của các nữ tu Thánh Phaolô thành Chartres có lẽ chỉ là khu vườn nhỏ yên tĩnh đầy màu sắc với vô số lời tạ ơn của những người từng tuyệt vọng. 

Bạn hãy đón xem sau cùng, họ có được chiêm ngưỡng vẻ đẹp kinh điển này trước khi về nhà không?

Bài viết có tham khảo tài liệu từ:

• L'institut de recherche France-Asie
• l' Indochine Coloniale
• Clinique Saint-Paul, rue Legrand-de-la-Liraye, Saïgon (1938-1975) - Les entreprises coloniales française