Tu viện bỏ hoang và những số phận kỳ lạ
Không những thiên nhiên, núi đồi sâu thẳm lạnh giá, Đà Lạt còn có nhiều truyền thuyết đô thị. Đây là một trong số đó: dòng tu bí ẩn, tu viện bí ẩn và những câu chuyện kết thúc kỳ lạ xung quanh...
Nằm khuất sâu trong khu đồi vắng vẻ, cây xanh bao bọc xung quanh, nhà nguyện cổ kính trông như được mang đến từ châu Âu thời Trung cổ, đặt vừa vặn ở đây. Nó toát lên một vẻ đẹp thô mộc, đơn giản và trầm mặc.
Hơn cả phận người lênh đênh, thật dài dòng khi kể hết những gì khối nhà cũ kỹ này đã trải qua. Đây là cơ sở đầu tiên của một trong số ít các dòng tu cổ xưa nhất thế giới, nơi các tu sĩ luôn mặc áo đen và có tục lệ cạo trọc đầu như Phật giáo.
Dòng Benedict huyền bí
Ra đời vào khoảng năm 529, những thầy tu thuộc dòng Benedict chủ trương tìm kiếm Chúa trong sự cô độc. Vì vậy, họ có xu hướng biệt lập với xã hội. Những tu viện đầu tiên ở châu Âu luôn được xây gần nguồn nước, sau đó các thầy tu sẽ tự làm ra cối xay, phát hoang vườn tược, xây dựng nhà xưởng riêng để sống cuộc đời ẩn dật. Các nguyên tắc này rất quan trọng đối với họ, chúng giải thích cho những sự việc xảy ra sau đó ở tu viện Đà Lạt, đồng thời cũng để lại một bí ẩn lớn không có lời giải đáp.
Cái chết bất ngờ của người cha sáng lập
Dòng Benedict đến Việt Nam vào năm 1936, một năm sau đó họ bắt đầu xây dựng tu viện xinh đẹp này, nay nằm ở số 20 đường Hùng Vương, Đà Lạt. Người sáng lập là cha Dom Maur Massé - cha bề trên đầu tiên. Ông đồng thời cũng là một nhà sinh vật học có tên tuổi, xuất hiện trong nhiều tài liệu nghiên cứu của các trường đại học lớn.
Theo truyền thống của dòng Benedict, các tu sĩ ở đây phải cải tạo đất, trồng trọt để có đủ tiền trang trải cuộc sống. Cha Dom Maur tham vọng khởi xướng ngành nuôi ong mật ở Đông Dương, việc mà ông từng thành công trước đó với tu viện nước Anh, Israel. Trên thực tế, một vài đàn ong đã được mang về từ Úc, công việc đang trên đà tiến triển với vị linh mục già đầy nhiệt huyết này.
Cha Dom Maur, người có vẻ bề ngoài như một tu sĩ trung cổ, chỉ đi máy bay hai lần trong đời. Lần đầu từ Đà Lạt đến Sài Gòn. Hai tuần sau đó, ông trở về trên chuyến bay diễn ra vào ngày 7 tháng 7 năm 1948. Máy bay rơi ở Di Linh, toàn bộ hành khách và phi hành đoàn đều tử nạn.
Ngày nay, không còn ai biết những đàn ong mật dang dở đầu tiên đã được hình thành trên ngọn đồi hoang vu này. Chỉ còn một tu viện hoang tàn tuyệt đẹp mà những người thiết kế nó cũng có kết thúc tương tự.
Hai kiến trúc sư và số phận trái ngược
Vẻ đẹp cổ đại trên đồi Đà Lạt được thiết kế bởi Alexandre Leonard và Paul Veysseyre, hai kiến trúc sư nổi tiếng người Pháp, nhưng các công trình khổng lồ của họ chủ yếu ở Thượng Hải.
Léonard và Veysseyre, hai cá tính bổ sung cho nhau, hai quỹ đạo cuộc đời ở thái cực đối lập, nhưng các tác phẩm họ để lại cho đến nay vẫn là một phần của di sản kiến trúc châu Á.
Năm 1937, Paul Veysseyre, lúc này đã 40 tuổi, lo sợ trước sự bành trướng của Nhật khắp Trung Quốc đã dẫn gia đình chạy đến Sài Gòn, rồi Đà Lạt. Tuy nhiên, sau cùng ông quay trở về Pháp và qua đời ở đó.
Số phận của Alexandre Leonard rẽ sang hướng khác khi ông quyết định ở lại Trung Quốc. Vào thời điểm cuối cùng bàn giao Tô giới Pháp nắm giữ cho Nhật năm 1946, Leonard mất tích. Không có bất kỳ dấu vết hay manh mối gì về việc này, thậm chí bằng chứng về cái chết cũng không. Ngay cả ngày nay, tài sản của ông vẫn chưa được giải quyết, vì theo luật pháp Pháp, ông vẫn được coi là còn sống.
Dòng tu biến mất, những lần đổi chủ và tai nạn sau cùng
Sáu năm sau khi cha Louis Maur qua đời, các tu sĩ dòng Benedict Đà Lạt và đàn ong cũng dần rời đi. Một số tài liệu nói rằng họ chuyển đến Huế. Nhưng thực tế, cơ sở tại Huế đã được khởi dựng từ những năm 1940, khi tu viện Đà Lạt vừa hoàn thành. Đây là một sự việc khó hiểu khi những người chiêm nghiệm ẩn tu quyết định rời khỏi một nơi “quá ẩn” của mình. Không có lý do rõ ràng nào được ghi nhận. Kể từ đó, quá trình thay đổi liên tục bắt đầu…
Lâu đài tôn giáo tuyệt đẹp được nhượng lại cho dòng nữ tu Franciscaines Missionnaires de Marie, những người thật sự dọn vào từ năm 1958 và cho xây thêm nhiều cụm nhà khác xung quanh.
Năm 1979, tu viện nữ cũng đóng cửa và tỉnh Lâm Đồng lúc bấy giờ bắt đầu quản lý khu đất. Có lúc tòa lâu đài được dùng làm trường Thương mại, trường Cao đẳng Văn hóa, trường Trung học, nhà hàng, nhà ở… Hiện nay, đây là cơ sở của trường Kiến Trúc Thành phố Hồ Chí Minh.
Năm 2021, một sự khó hiểu khác diễn ra khi trường Kiến Trúc quyết định… đập bỏ hơn phân nửa khối nhà. Trong quá trình đó, hai công nhân đã thiệt mạng khi đang tháo dỡ máng xối. Đến nay, mọi thứ chìm vào quên lãng và chỉ khối nhà nguyện nhỏ còn nguyên vẹn.
Vẻ đẹp còn lại của tu viện bỏ hoang
Thật ra, các kiến trúc sư khi thiết kế đều không nghĩ đến việc công trình của mình là Tân Cổ Điển, Romansque hay Gothic, những thứ đó quá vô nghĩa. Họ chỉ quan tâm việc muốn nhìn thấy điều gì ở vùng đất này, vẻ đẹp đầy cảm xúc nào sẽ mọc lên. Đây là ví dụ điển hình, bạn khó có thể gọi tên kiểu kiến trúc cụ thể cho nhà nguyện này. Một tòa nhà tường dày ấm cúng, một cấu trúc vững chãi, một vẻ đẹp cũ kỹ xa xôi, đầy chiêm nghiệm...
Bên trong, hãy tưởng tượng khi bàn thờ còn nguyên vẹn, không khí linh thiêng sẽ bao trùm ngôi đền phía trước, trong lúc ánh sáng trong trẻo xuyên qua những lối dẫn trầm mặc đằng sau.
Bây giờ, nuối tiếc sẽ dẫn bạn đến những phần bị đập bỏ, những khu vực hoang tàn. Mọi thứ vẫn giữ được phần hồn của chúng, ngay cả chiếc lò sưởi nơi từng chiếu sáng gương mặt người đàn ông già nua đang đăm chiêu về đàn ong đầy hy vọng...
Không có cơ hội nào giống như cơ hội nào. Ngày nay, khi đến Đà Lạt, bạn sẽ không thể nhìn thấy tu viện bí ẩn nguyên vẹn trên đồi cao nữa. Đôi khi, người ta phải đập bỏ công trình cũ kỹ bởi vì không thể giữ nó. Nhưng giữ lại một tòa nhà chỉ vì không thể đập (dù rất muốn) lại là chuyện khác.
Cuối cùng, vẻ đẹp u tịch cổ kính trước kia đã mất đi vĩnh viễn. Đà Lạt chỉ có thể giữ lại phần đổ nát nào đó, và những câu chuyện đứt gãy mà thôi…
Bài viết có tham khảo tư liệu của
