Nhà nguyện khuê các trên đồi cao

Nằm trên đồi thông đầy gió, những lối mòn hoa dẫn đến các khung cảnh tuyệt nhiên điện ảnh. Vẻ đẹp cổ điển này không vương vấn chút nào sự u tịch thường thấy ở nhiều nhà nguyện cổ. Không gian đơn giản và quý phái như một khu vườn trong tòa lâu đài sang trọng, lịch lãm châu Âu.

Trước kia, ngọn đồi này cơ bản không dành cho những người bình thường. Nó khép kín, được bảo vệ kỹ càng, bởi vì một nguyên nhân sâu xa…

Nhà thờ Notre Dame du Langbian 

Nhà thờ nhỏ này có nhiều cái tên. Người Việt gọi đó là Nhà thờ Đức Bà Lâm Viên, người sáng lập lại đặt đứa con của mình là Notre Dame du Langbian, trong khi người Pháp dùng từ Couvent des Oiseaux, có nghĩa đen là Tu viện Chim. 

Đây là một nhà nguyện nằm trong tổng thể của trường nữ sinh nội trú.

Câu chuyện bắt đầu từ Hoàng hậu Nam Phương, người được gửi sang học ở Tu viện Chim trên đất Pháp. Sau này, bà muốn đem một cơ sở như vậy về Đà Lạt, nên đã tài trợ cho sự ra đời của "Notre Dame du Langbian", cái tên do chính Hoàng hậu đặt. 

Bản thân Couvent des Oiseaux ở Pháp đã là trường học nổi tiếng dành cho giới thượng lưu. Vì vậy, năm 1936, chi nhánh Đà Lạt khai giảng khóa đầu tiên chỉ với đúng một trăm nữ sinh, ba mươi trong số này đến từ tầng lớp thượng lưu nhất của xã hội Việt Nam, còn lại là người Pháp và các nước xung quanh. Rất nhiều đơn xin nhập học bị từ chối bởi quá trình tuyển chọn khắt khe. Đà Lạt những năm tháng nãy là nơi có cuộc sống đắt đỏ, xa xỉ so với Sài Gòn. Chỉ những gia đình thật sự giàu mới có thể theo đuổi việc “du học” ở đây. 

Từ tu viện, trường nữ sinh nội trú đến nhà thờ Đức Bà Lâm Viên

Hãy bắt đầu bằng việc so sánh Tu viện Couvent des Oiseaux ở Pháp với cơ sở Việt Nam.

Tu viện Couvent des Oiseaux thuộc dòng Augustine, có khoảng năm mươi trường học khắp nước Pháp, Bỉ, Đức để dạy các nữ sinh chương trình học của dòng, bao gồm cả ngôn ngữ, toán, may vá, ca hát, thể dục thể chất… Phiên bản Việt Nam bắt nguồn từ chi nhánh nằm bên bờ sông Seine, nơi Hoàng hậu Nam Phương theo học. Đó là một tòa lâu đài cổ có công viên rộng 14 hecta. Tuy nhiên, cơ sở Đà Lạt không hề kém cạnh khi tọa lạc trên quả đồi 12 hecta. 

Ảnh: David Willis

Những năm 1940, Đà Lạt trở thành nơi giao thoa của giới trẻ đến từ cả hai thế giới, châu Âu và Việt Nam. Tầng lớp thượng lưu ở đây hòa nhập vào nhau trong các ngôi trường xinh đẹp của Pháp. Nhưng Notre Dame du Langbian là một trường hợp đặc biệt ưu tú. Thời kỳ đỉnh cao nhất, trường cũng chỉ có gần 300 học sinh và mỗi năm đều diễn ra tình trạng danh sách chờ dài dằng dặc. Thử tưởng tượng bạn là học sinh của trường, nhiều khả năng bạn cũng trở thành bạn của một trong ba Công chúa Việt Nam, con gái Hoàng hậu Nam Phương. 

Notre Dame du Langbian dạy hoàn toàn bằng tiếng Pháp. Nơi này thường xuyên trở thành điểm viếng thăm của những người quyền lực tối cao. Đó có thể là cuộc gặp gỡ các học sinh xuất sắc nhất thuộc địa, hoặc đơn giản chỉ ghé thăm con em của mình.

Sau những biến cố khi người Pháp rời khỏi Việt Nam, từ 12 hecta, hiện tại tu viện chỉ sở hữu 2 hecta. Phần đất và cơ sở phòng học còn lại nay là trường Dân tộc nội trú, khép lại những năm tháng lấp lánh của tu viện đài các bậc nhất Đông Dương. 

Dù vậy, nhà nguyện xinh đẹp đã được trùng tu, nơi chúng ta thường gọi là…

…Nhà thờ Đức Bà Lâm Viên và vẻ đẹp của lâu đài Trung cổ

Kiến trúc nhà thờ giống như một lâu đài nhỏ xinh. Mặc dù có chiều cao khiêm tốn, nhưng các cung nhọn ở đây vẫn tạo ra nét thanh thoát trung dung. Đặc biệt là hệ mái mảnh dẻ màu gạch cũ vút lên trên, khi ánh nắng buổi sáng chiếu xuống, bạn sẽ thấy các hình khối đan vào nhau cực kỳ sinh động.

Những cung nhọn đặc trưng được rải đều trên các lối đi, ô cửa, trần nhà… Sự lặp lại đơn giản này giữ cho bạn cảm giác như đã từng dạo quanh lâu đài tráng lệ, nhưng mỗi góc lại bắt gặp một sự mới mẻ tươi kỳ ảo riêng.

Thật xứng đáng là một công trình của Hoàng gia, mọi chi tiết đều toát lên nét nhã nhặn, tinh tế.

Cuối cùng, dù cho mọi thứ đều dễ dàng trở nên quyến rũ với một ngọn đồi, núi cao, thung lũng… trên vùng đất cao nguyên này. Nhưng nhà nguyện Notre Dame du Langbian vẫn kịp mang đến những rung động kỳ lạ nhất. Mùi thông, tiếng chuông ngân, cảm giác ngồi tĩnh lặng trên các bậc thềm đá, ánh nắng chiếu qua các cung cửa nhọn… Hãy thử một lần đặt chân đến đây, bạn sẽ không bao giờ tìm thấy thứ gì đó quá xa hoa lộng lẫy, nhưng vẻ đẹp khuê các này tự thì thầm rằng nó chính là kiệt tác của một Hoàng hậu nổi tiếng, và bạn đang đứng tần ngần mãi bên trong…

Tài liệu tham khảo:

• Revue des Deux Mondes
• l' Indochine Coloniale
• Les entreprises coloniales Française