Chợ của người Tiều và kiến trúc văn chương kỳ lạ

Kênh Tàu Hủ vào thời Pháp còn gọi là Arroyo Chinois, tức Kinh người Hoa. Có nhiều dấu tích của người Hoa dọc theo dòng chảy này. Ngoài chợ Bình Tây, nếu đi dọc đại lộ Võ Văn Kiệt, bạn sẽ thấy những chóp mái tao nhã nhô cao giữa nền trời thoáng đãng. Đây là khu chợ tuyệt đẹp. Mặc dù không quá quy mô hoành tráng, tuy nhiên, sự duyên dáng và đặc biệt của nó để lại ấn tượng sâu sắc hơn bất cứ ngôi chợ nào trong thành phố.

Chợ Hòa Bình, chợ của người Triều Châu

Thật ngạc nhiên khi không có tài liệu nào nói về khu chợ Hòa Bình xinh đẹp. Dù vậy, kiến trúc đậm chất Triều Châu này dường như được xây dựng trước năm 1949, bởi loại ngói không tráng men trên các chóp mái có thể được nhập khẩu trước thời điểm hạn chế đi lại giữa Trung Quốc và phần còn lại của thế giới (1949). 

Vẻ đẹp của chợ Hòa Bình nằm ở bốn tháp góc, chúng thầm khoe sự điệu đà cổ điển nằm tĩnh tại giữa không trung. Xung quanh mỗi tháp, đầu mái “mũ quan” đặc trưng Triều Châu nhô cao mềm mại, các gờ mái cong nhẹ vào đoạn cuối. Đây là kiểu thiết kế truyền thống của người Tiều bạn có thể bắt gặp ở Hội quán Nghĩa An.

Trước kia, khi chợ Hòa Bình vẫn còn giữ được toàn bộ hệ mái đỏ nguyên thủy, kiến trúc này hẳn phải rất cổ kính và sang trọng. Rất tiếc, ngày nay chúng ta chỉ còn lại mái tôn. Dù vậy, phần ngói âm dương trên các tháp phủ rêu xanh cũng đủ tạo nên một khối thời gian cô đọng trầm lắng.

Một kiến trúc... văn chương

Điều đặc biệt bạn có thể thấy ở chợ Hòa Bình là các ký tự văn hóa phổ biến của người Hoa được sử dụng khá nhiều và khéo léo.

Một hàng chữ Vạn kéo dài suốt các mặt bên, nối tiếp nhau tạo thành dãy hoa văn tinh xảo, nhẹ nhàng. Nhờ vậy, các cơn gió tha hồ lượn lờ bên trong, mang đến sự thông thoáng cần thiết cho người bán lẫn người mua.

Trong khi chữ Vạn hàm ý cầu may mắn phía dưới làm chủ đạo. Tầng trên cùng của tháp lại lần lượt tôn vinh Phú - Quý - Phúc - Lộc lặp lại hai lần, tạo thành một hình bát giác Á Đông đẹp mắt.

Cách thiết kế dùng chữ nghĩa dựng nên các bề mặt chính thật sáng tạo và kỳ lạ. Tuy nhiên, những gì chúng mang lại rất quý giá. Những cơn gió đi vào khu vực bên trong đều xuyên qua các khái niệm may mắn, giàu sang, sung túc... rồi tỏa ra khắp nơi đến các tiểu thương bên dưới. Cứ như vậy, may mắn, thịnh vượng có vẻ được chia khá đồng đều.

Ảnh: Thái Bảo

Ảnh: Thái Bảo

Kết cấu của hệ thống mái được thiết kế tinh tế từ bên ngoài cho đến bên trong. Khoa học áp dụng trên các nguyên tắc truyền thống tạo nên vẻ đẹp chắc chắn, bề thế. Mặc dù phía trên, tháp chia làm tám mặt, nhưng bên dưới chỉ còn năm đà dài, đúng với Sinh, Lão, Bệnh, Tử rồi quay lại với Sinh.

Mặc dù không được chú ý nhiều như các chợ nổi tiếng ở Sài Gòn, nhưng kiến trúc lạ lẫm này thật sự khác biệt khi so với phần còn lại. Điều này giống như một thí sinh có thể không đẹp, không cao, nhưng sự duyên dáng, tự tin, cá tính... cuối cùng cũng góp phần rất quan trọng vào cuộc thi hoa hậu... chợ.

Chợ Hòa Bình trốn tránh khỏi trung tâm ồn ào, nằm khuất trong khu Hòa Bình theo bản đồ quy hoạch từ trước năm 1954, giữa những con đường nhỏ. Ngay cả "khu Hòa Bình" cũng không còn dấu tích nào cho dù từng có tuyến xe điện mặt đất chạy ngang qua, trạm Hòa Bình nằm rất gần chợ.

Dù sao, vẻ ẩn dật này cũng là một vẻ quyến rũ độc đáo. Ngày nay, phía sau những hàng cây lớn từ Đại lộ Đông Tây, bạn có thể nhận ra thấp thoáng các cột tháp ngả màu xanh rêu vút lên kiêu hãnh, mềm mại. Đó là ngôi chợ lâu đời bí ẩn của Sài Gòn, cộng đồng Triều Châu đã xây nên bằng các thông điệp kỳ lạ bao quanh, để những cơn gió thịnh vượng có thể xuyên qua, tỏa đi khắp nơi, đến với bất kỳ ai đang cần bên dưới.

Và rất đúng với cái tên của mình, chợ Hòa Bình dù nhộn nhịp nhưng khá yên tĩnh, người bán người mua nhẹ nhàng, thanh lịch, hàng hóa đa dạng, chưa kể một thế giới ẩm thực phong phú xung quanh. Còn rất nhiều điều thú vị để khám phá ở khu chợ Triều Châu này.