Sài Gòn Sài Gòn

Người Anh, người Do Thái và ngôi nhà đẹp trước Bảo tàng Phụ Nữ

Hãy nói về tính "quốc tế" của Sài Gòn từ xa xưa đến nay, bằng câu chuyện về cuộc phiêu lưu của một người Anh và gia tộc Do Thái ở Đông Nam Á, sau đó để lại ngôi nhà tuyệt đẹp ở số 202 đường Võ Thị Sáu, trước Bảo tàng phụ nữ Nam bộ ngày nay...

S
Sloth Đầu Đàn.
Biệt thự Bảo Tàng Phụ Nữ Nam Bộ

Đoạn đường Võ Thị Sáu, Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Tú Xương trước kia là khu vực của những chủ trang trại cao su giàu có thời Pháp thuộc. Các biệt thự quanh đây thường mang dáng dấp Beaux Art truyền thống, nhưng sự mạnh mẽ về cấu trúc và nét mềm mại ở tòa nhà này lại khác hẳn. Những chi tiết thuộc về cổ điển bị lược bỏ hoàn toàn. Thay vào đó bằng vẻ điệu đà tân kỳ phủ lên khắp nơi. Tuy nhiên, ngay cả như thế cũng không thể nào giấu đi một tâm hồn cũ kỹ, thướt tha nguyên bản.

Biệt thự Bảo Tàng Phụ Nữ Nam BộMột tấm ảnh quý phái trên hành lang này sẽ thiêu đốt tất cả...Biệt thự Bảo Tàng Phụ Nữ Nam Bộ

Nằm trên con đường tấp nập, vẻ đẹp sáng sủa sau những tán lá xanh thực chất… ít ai chú ý đến. Cô gái kiêu kỳ vì vậy cũng vắng bóng trên các tài liệu về Sài Gòn cũ.

Biệt thự Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ

Ở số 202 đường Võ Thị Sáu, một biệt thự cổ dáng vẻ tao nhã mềm mại được tòa modernist to khỏe bao bọc từ phía sau, tạo nên quang cảnh tương phản kỳ lạ. Nếu dần quay ngược thời gian, sự chung đụng này bắt đầu từ năm 1986, khi Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ hoành tráng bắt đầu xây dựng. Trước đó, biệt thự xinh xắn kia chỉ được sử dụng như nhà Truyền thống, chưa đạt mức độ bảo tàng.

Biệt thự Bảo Tàng Phụ Nữ Nam Bộ

Đi thêm chút nữa về quá khứ thì sao?

Đây lại là tư dinh của tướng Nguyễn Ngọc Loan, người đàn ông quyền lực nổi tiếng thế giới - người xuất hiện trong bức ảnh khủng khiếp đoạt giải Pulitzer của nhà báo Eddie Adams năm 1969. 

Còn trước đó nữa?

Người Anh lưu lạc và gia tộc Do Thái lừng lẫy ở Sài Gòn

Ngày 3 tháng 8 năm 1925, cả nước Singapore xôn xao vì một đám cưới lớn, chú rể - Frederick Henry Jerrard, người Anh - đến từ Sài Gòn, còn cô dâu Rachel David là con gái thứ tư của gia tộc thương nhân Do Thái tiếng tăm tại Singapore. Đám cưới được tổ chức vô cùng lộng lẫy ở giáo đường tư nhân đồ sộ. Cưới xong, họ quay về Sài Gòn và sống trong căn biệt thự trước Bảo tàng phụ nữ Nam bộ này.

Gia tộc David có tổng cộng mười hai người con, họ điều khiển đế chế kinh doanh trải rộng khắp châu Âu và Đông Nam Á. Trong đó, người anh của cô dâu, ông A.B. David (A thường là Abraham, tên người đó, B là ben/bat, và David là tên cha. Ví dụ A.B. David có nghĩa “Abraham, con trai của David”) là chủ mạng lưới ở Sài Gòn, với công ty cũng mang tên AB David. Công ty này chuyên xuất khẩu gạo, nông sản sang Singapore. Ở chiều ngược lại, họ nhập về xa xỉ phẩm như túi xách, trang sức… Ngoài ra, AB David cũng có những đồn điền cao su lớn ở Đồng Nai, đó là lý do vì sao gia đình này sống trong khu vực của các đại gia cao su.

Biệt thự Bảo Tàng Phụ Nữ Nam Bộ

Mặc dù sở hữu công ty, nhưng ông A.B. David không thường xuyên ở Việt Nam, người điều hành thực chất là Jerrard. Sau đó, như chúng ta đã biết, Jerrard cưới em gái của A.B. David. Hôn nhân giữa một thương nhân Anh tại Sài Gòn và một tiểu thư thuộc gia tộc thương mại tại Singapore phản ánh một mô hình thương mại phổ biến thời bấy giờ. Nó giúp củng cố mạng lưới giao thương, trao đổi thông tin và tài chính giữa hai thương cảng bận rộn nhất khu vực là Sài Gòn và Singapore.

Biệt thự Bảo Tàng Phụ Nữ Nam BộBiệt thự Bảo Tàng Phụ Nữ Nam Bộ

Một biệt thự cầu kỳ, hoa mỹ

Giống như phần lớn các thương nhân Anh và nước ngoài tại Nam Kỳ, khi tình hình chính trị Đông Dương biến động giữa thế kỷ 20, Jerrard đã dừng việc kinh doanh. Ông rút toàn bộ vốn liếng và chuyển sang Singapore định cư lâu dài cho đến khi qua đời vào năm 1955 ở quốc đảo, để lại một quỹ từ thiện mang tên mình và ngôi nhà chúng ta thấy ngày nay trên đường Võ Thị Sáu.

So với những người hàng xóm xung quanh hay lâu đài của Công chúa cao su đối diện, những chi tiết hoa văn rườm rà kiểu La Mã của kiến trúc xinh đẹp này được giản lược để thêm vào các yếu tố thậm chí… rườm rà hơn. Tuy nhiên, tổng thể vẫn giữ được sự tế nhị kín đáo. Bạn có thể thấy các auvent cửa sổ hoặc console mái hiên ở đây phức tạp, điệu đà như thế nào.

Biệt thự Bảo Tàng Phụ Nữ Nam BộBiệt thự Bảo Tàng Phụ Nữ Nam BộBiệt thự Bảo Tàng Phụ Nữ Nam Bộ

Công trình này có thể được xây vào những năm 1930-1940, khi người Pháp vừa rũ bỏ phong cách Beaux Art quen thuộc và áp dụng Art Deco khắp Sài Gòn. Sự cầu kỳ quyết liệt hiện diện ở khắp nơi: những ô cửa tạo hình kỳ lạ, cung cửa sổ vuông bo tròn bằng bán kính lớn, khối cột hình học nửa cổ điển, nửa hiện đại… Mọi thứ lan tỏa đều khắp các chi tiết, làm cho tòa nhà toát lên vẻ thanh lịch của một quý cô đã có sẵn nhan sắc mà lại còn chịu khó điểm trang.

Biệt thự Bảo Tàng Phụ Nữ Nam BộBiệt thự Bảo Tàng Phụ Nữ Nam BộBiệt thự Bảo Tàng Phụ Nữ Nam Bộ

Trên con đường nhộp nhịp này, có rất nhiều biệt thự châu Âu cổ điển, nhưng đây là một trong những kiến trúc nổi bật nhất, dù thực tế ít người quan tâm đến nó. Một sự thật khá phũ phàng, kiểu như khi bạn có nhan sắc, chịu khó chăm chút làm đẹp, nhưng thiên hạ lại cứ nhìn đâu đâu.

Biệt thự Bảo Tàng Phụ Nữ Nam Bộ

Trong phần lớn thời gian, tòa nhà bị bỏ trống. Nó chỉ được “nhìn đến” khi có triển lãm cụ thể nào đó. Thật khó để cạnh tranh với người chị to lớn lại nhiều nội dung hấp dẫn phía sau. Vì vậy, xung quanh được dùng như bãi xe, tình hình nhìn chung khá… tội nghiệp cho cô gái.

Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ mở cửa tự do. Nếu có dịp bạn hãy ghé vào dạo quanh, nhân tiện thăm hỏi quý cô điệu vợi ế ẩm này. Ngôi nhà được bảo quản rất tốt. Dãy hành lang phía trước luôn chờ đợi những bức ảnh tuyệt đẹp để khoe sắc với Sài Gòn.

Mỗi kiến trúc đều có tâm hồn và câu chuyện riêng. Vì vậy cho dù bị lãng quên, đến nay khối nhà cầu kỳ vẫn không ngừng làm dáng, chăm chút chính mình, chờ ngày đẹp trời nào đó, được các công chúa, hoàng tử mải chơi vô tình đến đây đánh thức. Một người đẹp không ngủ, chỉ... bị quên.

Tài liệu tham khảo:

  • Société anonyme des plantations d'Hévéas de Xuan-Hiep-Thon
  • Straits Times, 3 August 1925, Page 9 - NewspaperSG
  • Cercle Sportif Saïgonnais - Les entreprises coloniales Française
  • Hôtel Continental, Saïgon

Bài viết liên quan