Tại sao lại có “nón cối”, “mũ cối”?
“Nón cối”, “mũ cối” rất quen thuộc với người Việt, cứ tưởng những người lính Pháp đã mang nó đến Việt Nam. Nhưng không, loại nón này xuất phát từ Đông Nam Á, một người hàng xóm của chúng ta.
Ngày nay, kiểu nón vành rộng, cứng, lại là một trường hợp khác trong việc người Việt biến điều gì đó thành của riêng mình lúc nào không rõ, giống như cửa lá sách vậy.
Nón cối xuất hiện khắp nơi, trên đồng ruộng, ngoài đường phố và tất nhiên là cả… trong quân đội. Bây giờ, hãy cùng tìm hiểu nguồn gốc của loại nón phổ thông này bằng một chuyến đi ngược thời gian.
Nón cối để làm gì?
Những người Pháp đầu tiên đến Đông Nam Á đều sợ nắng. Truyền thuyết về ánh nắng gay gắt có thể làm con người say, bất tỉnh, mù lòa ám ảnh họ. Vì thế, loại mũ giáp phổ biến trước đó với chóp nhọn, không vành, không làm các binh lính an tâm.
Cho đến khi phiên bản “nón cối” đầu tiên xuất hiện, nó lập tức được ưa chuộng bởi quân đội các nước châu Âu trên những thuộc địa đầy nắng. Loại nón này làm bằng vỏ cây bần, trên thực tế không chắn được viên đạn lạc hay thậm chí một nhát chém bằng kiếm. Dù vậy, công dụng che nắng của nó làm lính Pháp an tâm.
Nhưng người Pháp không nghĩ ra “nón cối”.
Trung đoàn Bộ binh 9 của Pháp tại Hà Nội, miền bắc Việt Nam vào năm 1930 – 1940Từ “salacot” đến nón cối
Nếu bạn tìm kiếm từ “salacot”, kết quả trả về chính xác chiếc nón cối mà chúng ta quen thuộc. Thực tế, vào thế kỷ 19, người Tây Ban Nha đã tạo ra phiên bản nón cối đầu tiên ở Phillipines, một nước thuộc địa của họ, dựa trên chiếc mũ salacot bằng lá bản xứ.
Đầu thế kỷ 20, Pháp sao chép ý tưởng người Tây Ban Nha và sử dụng nó ở các tất cả các nước Đông Nam Á, Ấn Độ, Madagascar… Độ dẫn nhiệt của vỏ cây bần gần như bằng không, cộng với lớp lót vải, một van thông gió đặt trên đỉnh, salacot lập tức thông dụng và trở thành biểu tượng của thời thuộc địa.
Dù bắt chước Tây Ban Nha, nhưng Pháp vẫn giữ nguyên cái tên salacot. Người Việt tiếp nhận loại nón tiện dụng này, tỉnh lược bớt vài từ ngữ và chúng ta có nón “cối” ngày nay.
Ảnh: Celine LyNón cối Việt Nam
Quân đội Đức, Anh, Pháp đều có phiên bản nón cối của riêng mình, chúng na ná như nhau. Tuy nhiên, họ đều không còn sử dựng nữa.
Thực tế, người Việt lại duy trì nón cối lâu nhất với kiểu dáng gần giống với phiên bản Pháp, nhưng nhiều lỗ thông khí hơn và có nhiều màu khác nhau dành cho hải quân, lục quân, phiên bản ngụy trang…
Mặc dù dành cho quân đội, bằng cách nào đó nón salacot lại xuất hiện cả ngoài chợ, đường phố, đồng ruộng… đến nỗi mọi người quên mất nó không phải là một phát minh của người Việt, càng không phải của người Pháp.
Sau cùng, cái tên “nón cối” thật bất ngờ, lại đến từ Phillipines, người hàng xóm quá quen thuộc với chúng ta.
