Chín mươi phẩy năm phần trăm cuộc đời còn lại đi đâu?

Có bao giờ bạn đã thử tính toán về số thời gian mình thật sự tập trung làm việc chưa? Mười, hai mươi hay ba mươi năm…? Con số thật sự ít hơn thế.

Chúng ta chỉ làm việc 7 năm trong đời

Giả sử 22 tuổi bắt đầu sự nghiệp, 60 tuổi nghỉ hưu, đều đặn 8 tiếng mỗi ngày, trừ đi khoảng thời gian ăn trưa, nghỉ ngơi, tán gẫu… Thực tế trung bình chúng ta làm việc chỉ khoảng 7 tiếng trong ngày.

Mỗi tuần làm việc năm ngày, vậy là 260 ngày mỗi năm, trừ thêm 11 ngày nghỉ lễ cố định của Việt Nam, chỉ còn 249 ngày.

Tính quy đổi ra năm với 1 năm bằng 8.760 giờ và thọ đến 80 tuổi, bạn sẽ làm việc liên tục tổng cộng khoảng 7,6 năm, chiếm tầm 9,5% tổng thời gian cả đời. Đây điều kiện lý tưởng không phải OT mỗi đêm hay cuối tuần, không làm chủ, không nhận freelance…. Và chúng ta còn có thể nghỉ hưu sớm hơn quy định.

Tính ra một con số hữu hình để bạn thấy công việc, thứ ngỡ như chiếm thời gian cả ngày, thực ra chỉ là một phần nhỏ của cuộc sống. Nhưng sự thật có phải như vậy?

Nghịch lý công việc

Một nghịch lý kỳ lạ, dù chỉ chiếm khoảng 9,5% thời gian cuộc đời, nhưng công việc lại chiếm phần lớn tâm trí, len vào giấc ngủ, bữa ăn, cuộc hẹn… và 90,5% còn lại. Mặc dù chúng ta còn phải ngủ, ăn, di chuyển, già đi và làm đủ thứ để duy trì một đời sống… Nhưng nếu công việc chỉ chiếm 9,5% tổng thời gian tồn tại, tại sao cảm giác hiện hữu của nó lại nhiều đến thế?

Thực trạng này thật rõ ràng khi bạn nhìn ra thế giới. Năm 2017, Pháp phải luật hóa hẳn một quyền ngắt kết nối, cho phép người lao động từ chối email công việc ngoài giờ làm mà không lo bị.. trù dập. Đến năm 2024, Úc cũng làm điều tương tự. Và Việt Nam gần đây cũng đề xuất việc tránh trạng thái thường trực 24/7 với công việc tại Quốc hội. Khi cần dùng đến luật để bảo vệ, điều đó có nghĩa ranh giới giữa 9,5% và 90,5% đã vỡ từ lâu rồi.

Tất nhiên, khi bạn tham vọng xây một đế chế tỷ đô như Elon Musk ngủ trên sàn nhà máy Tesla, Jensen Huang làm việc bảy ngày mỗi tuần suốt mấy chục năm… “work-life balance” sẽ không còn là mục tiêu nữa mà là một khái niệm không tồn tại. Khi công việc chiếm hết tâm trí, mất cân bằng trở thành sự lựa chọn.

Trên thực tế, phần lớn chúng ta không thức dậy mỗi sáng với mục tiêu đưa loài người lên sao Hỏa. Ta chỉ đang trả lời email lúc mười một giờ đêm cho deadline mà tháng sau chẳng ai còn nhớ đến, hoặc ngày nào cũng thức dậy ăn sáng với ly cà phê vội vã.

Nào, giờ thì hớp một ngụm cà phê và cùng giải một bài toán chia phức tạp.

90,5% còn lại chia như thế nào?

Trừ đi 9,5% thì ai đang quyết định 90,5% của bạn? Công việc, gia đình, kỳ vọng xã hội, thuật toán mạng xã hội…? Nếu công việc không phải kịch bản duy nhất, vậy có bao nhiêu cuộc đời khác ta có thể sống?

Trong cuốn Designing Your Life, hai giáo sư Stanford Bill Burnett và Dave Evans có một bài tập gọi là Odyssey Plan, viết ra 3 kịch bản hoàn toàn khác nhau cho chính mình trong 5 năm tiếp theo. Một - nếu vẫn công việc đó, vẫn nhịp sống đó, vẫn hướng đi như hiện tại. Hai - nếu chấp nhận rủi ro, chuyển sang nghề khác, đến hẳn một thành phố khác, ngoài Việt Nam. Và ba - nếu không còn tiền bạc hay ý kiến của mọi người xung quanh làm rào cản.

Dù là kế hoạch nào, hiếm ai có thể vui vẻ nếu phải làm công việc hiện tại suốt cả đời. Ngoài kia, nhiều người đang chủ động giành lại 90.5%, mỗi người một cách. Một anh chàng chạy xe công nghệ, dùng tiền ban ngày nuôi đam mê tattoo trên da heo mỗi đêm, để rồi thực hiện ước mơ đi du lịch. Một người ban ngày sáng tạo, tối vẫn tạo với những hình vẽ miệt mài trên nail vì tiệm nail hồng trong mộng. Một giám đốc chiến lược chọn dứt khoát tắt máy sáu giờ chiều mỗi ngày để kịp bữa cơm với con nhỏ…

Nhiều người vẫn đang cố gắng giữ lại thời gian cho mình, họ từ chối để công việc là định nghĩa duy nhất. Còn bạn?

Bài toán không có đáp số

Kịch bản 5 năm không tự dưng xảy ra đúng vào ngày thứ 1.826. Đó là kết quả cộng dồn mỗi tối, mỗi cuối tuần, từ chính khoảng 90,5% đang có trong tay. Và 90,5% không có lịch trình sẵn, nên việc nó trôi tuột trong những chuỗi drama, hay lặng lẽ kẹt lại trong vòng 9,5%, cũng không có gì lạ.

Càng lớn, càng không ai chấm điểm 10 cho cách bạn dùng 90,5% ấy nữa, cũng không ai bắt bạn phải dùng nó cho một mục tiêu lớn lao. Có người sẽ cộng dồn nó thành một công ty, một cuốn sách, một đế chế. Có người chỉ cộng dồn nó thành những buổi tối dưới ánh đèn, nấu ăn cho người mình yêu thương.

Bài toán này, có lẽ không có đáp số cố định, chỉ là bạn phải tự làm lại mỗi ngày trong lúc nhắc nhỏ mình rằng: Đừng để 9,5% kia mãi định đoạn phần còn lại.